Pentagonale van vijf landen wil tegenwicht bieden aandominant Duitsland; Italie 'steigerbouwer' Zuidoost-Europa

ROME, 1 aug. Vijf Europese landen hebben in Venetie afspraken gemaakt om voormalige communistische landen sterker aan de Europese Gemeenschap te binden en om een tegenwicht te vormen voor de verwachte dominerende positie van Duitsland in Europa.

De regeringsleiders van Italie, Oostenrijk, Hongarije, Tsjechoslowakije en Joegoslavie hebben vanmorgen een aantal akkoorden ondertekend over economische samenwerking en een gemeenschappelijke politieke verklaring uitgegeven. Centraal daarin staat de consolidering van de democratische instellingen en het streven naar verdere economische ontwikkeling.

De Italiaanse minister van buitenlandse zaken, Gianni De Michelis, afkomstig uit Venetie en een van de drijvende krachten achter deze topontmoeting, suggereerde dat de bezorgheid over de macht van een verenigd Duitsland een belangrijke reden was voor de top. 'In de grenslanden van Duitsland bespeur ik een verlangen een tegenwicht te vormen', zei hij in gesprekken met journalisten. Hier 'bestaat de angst dat alle Duits-Westerse inspanningen zich richten op de DDR en de Sovjet-Unie, en dat zij (de buurlanden) opnieuw bekneld raken tussen twee giganten, de Duitse en de Russische.' De Michelis heeft duidelijk gemaakt dat Italie voor Middeneuropese landen als Oostenrijk, Hongarije en Tsjechoslowakije een brug wil vormen naar de Europese Gemeenschap en op die manier tevens een grotere rol wil krijgen in de internationale politiek. Italie heeft zich ook ingezet voor deelname van Joegoslavie aan dit regionale overleg. In Rome bestaat grote bezorgdheid dat de felle regionale conflicten in Joegoslavie zullen leiden tot een stroom vluchtelingen naar Italie.

De Pentagonale, zoals de regionale groep zichzelf noemt, kwam voor het eerst met vier landen bijeen, november vorig jaar in Boedapest. In mei sloot Tsjechoslowakije zich erbij aan. Op de top in Venetie zijn Roemenie en Bulgarije aanwezig als waarnemer. Zij hebben ook belangstelling getoond, maar volgens een woordvoerder van het Farnesina, het Italiaanse ministerie van buitenlandse zaken, zijn er voorlopig geen plannen om de groep uit te breiden.

Van Italiaanse zijde is onderstreept dat het niet de bedoeling is van deze heterogene groep een concurrent van de EG te maken. Als halfjaarlijkse EG-voorzitter zou Italie nu nog meer dan anders een brug naar Brussel willen vormen voor de andere landen. De Pentagonale moet in de ogen van Rome een aanvulling zijn op de EG, op een moment dat de oude scheidslijnen zijn verdwenen en nog onduidelijk is hoe het nieuwe Europa eruit komt te zien.

Een woordvoerder van het Farnesina vergeleek de groep met de steigers van een nieuw te bouwen huis, een verenigd Europa. Je hebt de steigers nodig om het huis te bouwen, maar als het klaar is, kunnen ze weg.

In de politieke verklaring die vandaag is ondertekend en waarvan de inhoud van tevoren is bekendgemaakt, verplichten de landen zich de regels van de parlementaire democratie te respecteren en de burgerrechten te eerbiedigen. Speciale aandacht wordt daarbij gegeven aan de rechten van minderheden, een directe verwijzing naar de problemen in Joegoslavie en in mindere mate in Tsjechoslowakije en Hongarije.

De vijf landen hebben daarnaast een reeks samenwerkingsakkoorden gesloten die een hecht weefsel moeten vormen tussen de vijf landen. Er zijn afspraken gemaakt over de aanleg van een snelweg van Triest via Ljubljana en Zagreb naar Boedapest, en over verbetering van andere weg- en spoorverbindingen.

Oostenrijk zal de samenwerking op het gebied van milieu coordineren, met concrete afspraken over het hergebruik van afval. Ook zal in de Pentagonale de vervuiling van de Adriatische Zee aan de orde komen.

Verder zijn er plannen voor de verbetering van de telecommunicatieverbindingen tussen de vijf landen, via een regionale satelliet en een net van glasvezelkabels. Hongarije heeft de supervisie over de samenwerking tussen kleine en middelgrote bedrijven en Tsjechoslowakije coordineert de samenwerking op cultureel en wetenschappelijk gebied.

De Michelis heeft gezegd dat het geld voor deze projecten voor een deel uit de landen zelf moet komen, maar dat de Pentagonale voor financiele steun ook wil aankloppen bij de Wereldbank en de in Londen gevestigde Ontwikkelingsbank voor Oost-Europa.