Er is geen Tijd meer

Ze zaten er wat zorgelijk bij in het zomerpraatprogramma van Aad van den Heuvel. Voormalige en actuele hoofdredacteuren van opinieweekbladen. Vrij Nederland was er niet, wordt binnenkort ook magazine.

Het abonnementen-bestand van de opinieweekbladen liep terug van rond de 400.000 naar 200.000. Was er nog wel een markt voor? Kwestie van kwaliteit, zei Martin van Amerongen (De Groene), die wel dag en nacht wilde werken. Functieverlies, zei voormalig HP-hoofdredacteur Jansen van Galen. Bijlagen van kranten brachten precies hetzelfde. J. van den Bossche van Elsevier was het minst bezorgd.

Meer profileren, zei het vroegere boegbeeld van De Tijd Arie Kuiper. Hij zag er wat pips uit, ging niet mee met de fusie van zijn blad met de HP, had al ruim vijf jaar geen 'emotionele affiniteit' met het weekblad De Tijd, dat nu definitief verdwijnt.

Geen profijt

De Tijd is een bijzonder geval, omdat het vanouds, 129 jaar, dagblad was. Katholiek dagblad en daarna tot voor een jaar of vijf katholiek weekblad. In de laatste fase mocht er geen verhaal over religie of kerk meer in. Deze aanpassing bracht ook geen profijt. In de Volkskrant wordt gesuggereerd dat het katholieke dagblad De Tijd het vege lijf had kunnen redden door een vroegtijdige koerswijziging 'om niet met Rome af te glijden naar de marge van de samenleving'.

Deze suggestie is niet juist. Op 25 september 1965 liet de hoofdredacteur van de Volkskrant, Jan van der Pluijm, weten, dat de ondertitel 'katholiek dagblad voor Nederland' voortaan zou wegblijven, maar dat er juist geen koerswijziging zou komen: 'Wij blijven een katholieke krant en zullen dat niet camoufleren.'

Als er nieuws was over kerk of levensbeschouwing zou de Volkskrant dat blijven melden, net zoals Le Monde en de Neue Zurcher Zeitung dat ook doen. Tot op de dag van vandaag.

Minder bekend is dat het dagblad De Tijd in het begin van de jaren zeventig een wat meer radicale kant op wilde, juist als de Volkskrant, maar daarin werd tegengewerkt door de VNU-directie. Max de Bok, toen voorzitter van de NVJ, liet aan buitenlandse bladen, onder andere aan The Times, weten dat De Tijd niet had behoeven te sterven. Als de krant niet behoudend katholiek zou blijven, moest die maar verdwijnen.

In een geheim KVP-memorandum, dat De Bok blijkbaar kende, stond dat De Tijd de grootste fout had gemaakt door een radicale koers te gaan varen. De Bok schreef: 'Terwijl de redactie meeging met de veranderingen, zeiden de eigenaren, veelal zeer behoudende rooms-katholieken, al drie jaar geleden: we willen van die krant af.' Na het verdwijnen van De Maasbode en De Tijd hadden de katholieken, confessioneel de grootste groep in Nederland, geen eigen dagblad meer. Dat heeft nu nog tot eigenaardig gevolg dat je een abonnement moet hebben op het Zwitserse blad Orientierung om een uitvoerig portret te lezen van professor Tine Halkes, zojuist 70 jaar geworden. Een abonnement op The Tablet om te lezen welke kritiek twee Nederlandse (missie)bisschoppen hebben op de ontwerp-katechismus van Rome, en op Hervormd Nederland om uitstekende necrologieen te zien van katholieke voormannen als Hein Ruigers, professor Grossouw en dr. Frans Thijsen. Na het verdwijnen van De Tijd gaat het blad waarschijnlijk Hervormd Katholiek Nederland heten.

Leegte

Bij de opheffing van het dagblad De Tijd in augustus 1974 schreef Kees Fens over 'een krant in de leegte'.

Vroeger bevestigden geloofsovertuiging, politieke voorkeur en dagbladkeuze elkaar wederzijds. De zich katholiek noemenden begonnen zich over allerlei kranten te verspreiden. Sociologisch gezien was er geen geprofileerde katholieke gemeenschap meer. Fens noemde het een fictieve beschuldiging om de katholieke gemeenschap voor het verdwijnen van het dagblad aansprakelijk te stellen.

Dat geldt ook nu voor het verdwijnen van het gelijknamige weekblad, waarmee zelfs Arie Kuiper geen emotionele affiniteit meer heeft. Een kleine groep, schreef Fens die zelf vorig jaar al geen Boom meer in De Tijd wilde opzetten wenste een krant van haar eigen katholicisme, waarin zij een dagelijkse bevestiging vond van haar eigen gelijk.

Zo'n krant is er nog, het Katholiek Nieuwsblad, dat die bevestiging slechts geeft voor twee dagen in de week. Daar moet geld bij. In de Bondsrepubliek is er nog steeds voor eenmaal in de week zo'n bevestigend blad, de Rheinische Merkur. Het blad krijgt 5,4 miljoen D-mark per jaar uit het budget kerkbelasting van de Duitse bisdommen. Wie veel geld heeft kan elke leegte vullen.