De prijs van gelato

NEDERLANDSE TOERISTEN in het zonnige zuiden ondervinden deze zomer dat de pizza en de paella duurder zijn dan een jaar geleden. Dat komt onder meer door het verschil in inflatie tussen de noordelijke en zuidelijke landen in Europa. Nederland heeft een van de laagste inflatiecijfers ter wereld.

Ter bestrijding van de geldontwaarding houden de centrale banken van Italie en Spanje de rente hoog. Dat vormt de tweede reden dat Italie en Spanje voor Nederlanders dure vakantielanden zijn geworden: de koers van de gulden is zwak vergeleken met die van de peseta en de lire. Dat komt voor een deel door de vraag naar deze munten nu het toeristenseizoen is aangebroken. Maar er liggen ook monetaire oorzaken aan ten grondslag.

Al weken bevinden de peseta en de lire zich bovenin het Europese Monetaire Stelsel, het systeem van nagenoeg stabiele wisselkoersen in de Europese Gemeenschap. Traditioneel sterke munten, de Duitse mark en de gulden, liggen onderin het EMS. De gulden is vastgeklonken aan de D-Mark en als gevolg van de aanhoudende onzekerheid over de monetaire gevolgen van de Duitse eenwording is de D-mark, het stabiliteitsanker van het EMS, al enkele maanden op drift. De gulden heeft de verzwakking van de D-mark gevolgd en de doorgaans zwakste munten in het EMS, de lire en de peseta, hebben daarvan geprofiteerd. De koersverhoudingen komen evenwel niet overeen met de onderliggende economische verhoudingen.

EEN STERKE positie van zwakke munten is het gevolg van renteverschillen in een systeem van stabiel gehouden koersen. Aangezien beleggers de zekerheid hebben dat de lire of de peseta als EMS-valuta niet onderuit kunnen gaan, zullen ze hun kapitaal beleggen in deze hoog-rentende valuta. Het gevolg van de vraag naar lire en peseta is dat hun koers, binnen de marges die het EMS toestaat, naar het hoogste niveau wordt gestuwd. Hoge rente ter bestrijding van inflatie leidt in een stelsel waarbij marges voor koersschommelingen volgens afspraak smal zijn, tot een opwaardering van de zwakste munten.

Deze paradox bevat een waarschuwing voor de toekomst als de Europese Monetaire Unie vorm begint te krijgen en de EG-landen naar een vaste wisselkoers en een gemeenschappelijke munt toegroeien. Met rentebeleid alleen vallen wisselkoersen niet stabiel te houden of inflatiepercentages op elkaar af te stemmen. Daarvoor is ookcoordinatie van het begrotingsbeleid en van andere economische beleidsinstrumenten noodzakelijk. Dit maakt in het proces van monetaire en economische eenwording overdracht van nationale bevoegdheden naar Brussel onvermijdelijk. Zover is het nog niet. Maar bij de aankoop van een gelato of een cerveza worden Nederlanders in Italie en Spanje deze zomer al met de voorboden daarvan geconfronteerd.