DE OPMARS VAN EEN INTELLIGENT KARRETJE

Eigenlijk had hij industrieel projectontwikkelaar willen worden en zich bezig houden met het plannen, voorbereiden en installeren van complete fabrieken.

Maar uiteindelijk, na een reeks van tegenvallers, is ir. Carel van Helsdingen dan toch maar zelf in de produktie gegaan. 'Het begon bij toeval', vertelt hij, in een kamer vol oude stoelen zonder bekleding, ergens in het Utrechtse kantorengebied Kanaleneiland. 'We hoorden dat Heineken automatisch gestuurde voertuigen wilde gaan gebruiken op een buitenterrein vol met stelcon-tegels, van die betonnen platen met een ijzeren rand eromheen. Het probleem was echter: hoe de magnetische draad die het voertuig op het spoor houdt, door die ijzeren randen te trekken. We hadden er zelf niks mee te maken, maar puur uit belangstelling voor dat geval zijn we met een paar mensen gaan brainstormen. Tot opeens iemand zei: we bekijken die metalen randen nu wel als een probleem, maar zit daar niet juist de oplossing.'

Zo werd, een jaar of vier geleden, FROG geboren, een navigatiesysteem waarmee onbemande voertuigen vrijuit door een fabriekshal kunnen manoevreren, zonder de hulp van een geleidedraad, zoals tot nu toe gebruikelijk is. AGV's, automatic guided vehicles, worden steeds meer toegepast in combinatie met geautomatiseerde produktielijnen, meestal voor de aanvoer van onderdelen en de afvoer van geassembleerde produkten. Tot nu toe zijn dit soort karretjes echter gebonden aan een vaste route, het traject van de geleidedraad, die hen middels een magnetisch veld vertelt waar ze heen moeten. 'De intelligentie zit eigenlijk in de vloer', zegt Van Helsdingen. Wie zijn fabrieksindeling wil veranderen, komt onmiddellijk voor het probleem dat hij zijn vloer moet opbreken om die draad te verleggen. FROG, vertelt Van Helsdingen trots, doet het heel anders: met een kaart in een computergeheugen. Die kaart bestaat uit een weergave van het raster in de vloer (stelcon-tegels, een geblokte of gestreepte vloerbedekking, enzovoorts), met daarop aangegeven waar objecten (zoals machines) staan en waar zich laad- en losplaatsen bevinden. Het enige dat een programmeur hoeft te doen, is een begin- en een eindpunt intoetsen.

Flexibel

Het computertje berekent vervolgens zelf de kortste route naar zijn bestemmming. Als je de indeling van je fabriek wilt veranderen - en dat gebeurt tegenwoordig in het kader van de flexibele produktie steeds vaker - hoef je alleen de kaart opnieuw te programmeren. Met de FROG-computer (FROG staat voor: free ranging on grid) aan boord doen je karretjes de rest zelf. 'In 1987 gingen we naar de Hannover Messe', vertelt Van Helsdingen. 'Daar, in dat kleine hoekje waar we stonden, kwam op een gegeven moment Apple langs. Zij hadden in een jaar tijd zes keer de lay-out van hun produktie-'plant' in Singapore veranderd. Nou, u begrijpt, ze vielen onmiddellijk voor dit concept.' Apple Singapore gaf Industrial Contractors Holland (ICH), zoals Van Helsdingen's bedrijf zich noemt, een opdracht. Enige tijd later kwam het moederbedrijf uit Fremont in Californie langs om een paar FROG's te bestellen, en kort geleden belde chipsfabrikant Motorola vanuit de VS, vertelt Van Helsdingen met ternauwernood ingehouden enthousiasme. 'Ze hadden besloten om een rastervloer te leggen. Of wij de tegels maar wilden keuren op hun geschiktheid voor FROG. En we hadden nog nooit eerder contact met ze gehad!' De zaken lopen kortom gesmeerd. Vorig jaar had ICH een omzet van 4,5 miljoen, dit jaar wordt het naar verwachting zeven miljoen gulden. Het bedrijfje heeft 27 mensen in dienst, voornamelijk hoger opgeleiden, en bereidt zich voor op een stevige uitbouw van de marketingactiviteiten. 'Het rendeert nu', aldus Van Helsdingen. 'We willen ons vermogen binnenkort ook met drie miljoen gaan uitbreiden via een onderhandse emissie.'

Tot nu toe heeft de hele FROG-ontwikkeling zeven miljoen gekost die deels uit eigen zak, deels met venture-kapitaal en deels met een subsidie van Economische Zaken (1,5 miljoen) zijn betaald. Maar verdere ontwikkeling van nieuwe produkten zal wederom veel geld kosten en Van Helsdingen acht het daarom raadzaam een kapitaalkrachtige participant te zoeken.

Mislukkingen

Zes jaar geleden, toen de ex-IBM verkoper pas voor zichzelf was begonnen, wilde het allemaal lang niet zo goed lukken als nu. Van Helsdingen had zich voorgenomen om volgens de methode van de projectontwikkelaar industriele projecten op poten te zetten waarbij hij en zijn medewerkers het hele traject, van vooronderzoek tot en met de bouwbegeleiding, voor hun rekening zouden nemen. Met veel moeite en driekwart jaar voorbereiding had hij uiteindelijk vijf ton bij elkaar geschraapt waarvan een kwart afkomstig was van het venture-capital fonds Gilde Venture. Maar helaas, verder dan het plegen van wat korte haalbaarheidsstudies kwam de jonge onderneming niet. 'We hebben bij voorbeeld een vestigingsplaats gezocht voor een Amerikaans biotechnologisch bedrijf, en een haalbaarheidsonderzoek voor een coatingfabriek', vertelt Van Helsdingen. De opbrengsten bleven echter in de sfeer van de peanuts hangen, met af en toe een uitschieter van meer dan een ton. Het eigenlijke doel, zo'n project dan ook echt te realiseren, bleef echter buiten beeld.

Van Helsdingen: 'We hadden gewoon niet genoeg financiele draagkracht om dat soort opdrachten te verwerven. De klanten hadden niet genoeg vertrouwen in ons.'

Van Helsdingen, niet voor een gat te vangen, vatte een volgend plan op: failliete westerse fabrieken ontmantelen en in China weer opbouwen. Het idee was simpel, vertelt hij: 'Daar stamt alles uit de jaren twintig. Dus als je verouderde lijnen van hieruit verplaatst, zijn ze daar nog modern.'

Maar geen enkele bank bleek bereid de aankoop van zo'n oude fabriek voor te financieren tot het moment waarop de trage Chinese bureaucratie een beslissing zou hebben genomen. Een derde plan mislukte eveneens, en alweer met dezelfde reden: geldgebrek. Het leek Van Helsdingen wel interessant om compleet ingerichte bedrijfsgebouwen te gaan leasen aan kleine en middelgrote ondernemingen. 'We hebben gesprekken met banken en beleggers gevoerd, maar je ontdekt: men durft het niet aan', klaagt hij. 'Ze durven wel leningen aan arme landen te verstrekken, maar bij dit plan wilden ze nog niet eens een proefproject financieren.'

'Ik trok de enig mogelijke conclusie', vervolgt de ICH-directeur: 'namelijk dat ik in Nederland niet zomaar krediet zou krijgen, zonder eerst zelf kredietwaardigheid op te hebben gebouwd. Pas als ik mezelf als ondernemer zou hebben bewezen, zou ik meer kansen krijgen.' Precies op dat moment dook echter het FROG-idee op. ICH besloot het computernavigatie-systeem te gaan ontwikkelen met behulp van het geld dat uit de haalbaarheidsstudies kwam. Inmiddels heeft men het idee gepatenteerd in de Verenigde Staten, Canada, en Australie en is een Europese octrooiaanvraag in behandeling. De concurrentie, voornamelijk producenten van draadgeleide voertuigen zoals Wagner, Jung-Heinrich en Digitron loopt vooralsnog ruimschoots achter. 'Die klassieke AGV's zijn al twintig jaar hetzelfde', vertelt 'sales engineer' drs. Nicolaas de Ronde Bresser. Vreemd genoeg is niet een van de voertuigproducenten op het idee gekomen een computergeheugen op zijn karretjes te monteren en daar een besturingsprogramma voor te ontwikkelen. 'Zij maken voertuigen', verklaart De Ronde Bresser, 'en ze hebben blijkbaar een drempel in het denken over computertechnologie. Wij hebben daar geen last van, we komen zelf uit de softwarehoek.'

Volgens de verkoopman is het potentieel van FROG gigantisch. 'Denk alleen al aan de containerhandling, dat is een enorme markt.'

ICH is dan ook zeer in zijn sas met het feit dat ECT op zijn containerterminal aan de Maasvlakte met FROG-bestuurde container-carriers gaat werken. En ook Hoogovens zal een stel gigiantische automatische voertuigen voor het verplaatsen van rollen blik inzetten. De belangstelling voor de Utrechtse vinding loopt inmiddels behoorlijk uit de hand. De Ronde Bresser: 'We krijgen drie, vier aanvragen per week, vooral van grote bedrijven uit Duitsland, de VS, Engeland, Zweden. We kunnen ze niet eens allemaal afhandelen. Daarom zoeken we vooral klanten uit die voor ons goede referenties opleveren.' Dit is het eerste van een korte serie portretten over innovatieve Nederlandse ondernemingen.