Zwolsmans EMS na 16 jaar vereffend

DEN HAAG, 31 juli Zestien jaar lang heeft hij gestaag gewerkt aan een vrij geruisloze liquidatie van de Exploitatie Maatschappij Scheveningen (EMS), het imperium van wijlen Reinder Zwolsman, de onroerend goedmagnaat van de jaren zestig. Niet zonder trots zegt Willem P. H. Vergroesen (77), oud-procuratiehouder van Zwolsman en nog steeds de wettelijke 'vereffenaar' van EMS, dat de maatschappij weliswaar kapot is gegaan, maar dat alle schulden inmiddels zijn betaald en er nog 1,2 miljoen over is voor de aandeelhouders: een gulden per aandeel van fl. 50 nominaal (nu nog 93 cent waard op de beurs). Gisteren kondigde Vergroesen deze slotuitkering aan, die in oktober wordt uitbetaald. Dat is het einde van de roemruchte EMS. In 1978 betaalde hij de aandeelhouders al 35 procent van het aandelenkapitaal terug.

'Dat is heel wat anders dan de grote broeders OGEM, Verolme en Nederhorst, om er maar een paar te noemen. Die gingen met grote schulden failliet en lieten een spoor van ellende na', zegt Vergroesen. Vanaf 1974 heeft hij namens de EMS in afwikkeling ruim honderd dochtermaatschappijen die door Zwolsman waren opgericht, geliquideerd. Met talloze gemeenten moest hij processen voeren, met schuldeisers schikkingen treffen, afkoopsommen en belastingen betalen, bezittingen tot in Italie toe, die vaak veel te duur waren gekocht, van de hand doen. 'Reinder Zwolsman werd in zijn hoogtijdagen in de pers de 'Keizer van het onroerend goed' genoemd. Als het allemaal goed was verlopen had de EMS honderden miljoenen winst kunnen maken op verkopen.

Want dat was Zwolsmans doel: kopen en nog eens kopen om er later winst op te maken. Hij kocht grote hotels in Scheveningen, het Kurhaus was het bekendste voorbeeld, landgoederen op de Veluwe en tot in het verre buitenland. Hij richtte steeds weer nieuwe maatschappijen op en greep naar deelnemingen. Maar het steeg hem naar zijn hoofd, naar mijn mening onder invloed van de publiciteit. Ik heb hem vaak gewaarschuwd, maar hij was onverzadigbaar.' EMS groeide spectaculair door de activiteiten van de flamboyante Zwolsman. Hij maakte grote naam met deelnemingen in het Amsterdamse theater Carre, het recreatiepark Duinrell in Wassenaar en de Rotterdamse Euromast en hij kreeg steun van een groeiende groep aandeelhouders. Veel kleine aandeelhouders die hun spaarcenten in EMS hadden geinvesteerd, raakten gedupeerd toen het slechter ging met EMS. In lange aandeelhoudersvergaderingen werd Zwolsman onder vuur genomen, maar de neergang was niet meer te stoppen.

Volgens Vergroesen had Zwolsman als geen ander kijk op de handel in onroerend goed, maar hij raakte in een reeks conflicten verzeild met gemeenten, financiers en directeuren die hij had aangesteld. Een belangrijk deel van de activiteiten was met eigen familiekapitaal betaald, de rest met hypotheken en leningen. 'Hij had onvoldoende mensenkennis en veel te veel vertrouwen in de mensen waarmee hij zaken deed, hij ging met iedereen in zee. Uiteindelijk lieten ze hem in de steek toen het slechter ging, er kwamen geen nieuwe leningen meer. Daardoor ging het eind jaren zestig bergafwaarts. We zaten aan de grond met onze liquide middelen, er was onvoldoende geld om de leningen af te betalen den de kosten te dragen.' In 1974 kreeg Zwolsman een ernstig auto-ongeluk en was hij niet meer in staat de EMS en de Zwolsman-Groep te besturen. Vergroesen kreeg van de stichting prioriteitsaandelen onder leiding van oud-minister van financien Hofstra de opdracht om de EMS 'zo geluidloos mogelijk en zonder onze naam in het geding te brengen' op te lossen in het niet. Vergroesen: 'Ik kreeg carte blanche. Er was een bezit van 200 miljoen in guldens van toen aan onroerend goed en nog 50 miljoen aan deelnemingen en handelsovereenkomsten met Indische maatschappijen. De zaak is nu eindelijk afgewikkeld. Ik heb nog heel veel last gehad van toezeggingen van een vroegere EMS-topman, Adama Zijlstra, die in 1965 en groep personeelsleden een pensioen beloofde als de zaken goed liepen. Pas later bleek dat het helemaal niet meer goed ging. We moesten langdurig procederen, maar die kwestie is begin dit jaar opgelost voor de rechter door dading. Daarna kon ik pas echt liquideren.'