De ontwikkelingen in de Chinese technologie

Toen het Westen nog tevreden was met speren en schilden, bedienden de Chinezen zich al van het buskruit. Terwijl wij nog schreven op duur perkament, gebruikten de Chinezen al het veel praktischer papier dat in grote hoeveelheden aangemaakt kon worden en zich veel beter leende voor het drukken. De boekdrukkunst bestond in China al sinds de zesde eeuw, een jaar of duizend eerder dan in het Westen.

Dat zijn maar een paar voorbeelden van de technologische voorsprong die China vroeger op het westen had. Een vierdelige serie van BBC2, Roads to Xanadu, gaat nauwkeurig na hoe de technologie zich in China heeft ontwikkeld en in de latere afleveringen staat het streven naar sociale harmonie in schril contrast met de begeerte naar rijkdom en macht. De titel is ontleend aan het zomerpaleis van keizer Kubla Khan in Shangdu, of Xanadu, vereeuwigd in een gedicht van Coleridge: 'In Xanadu did Kubla Khan a stately pleasure-dome decree.'

Voor Marco Polo, de Venetiaanse reiziger die in de tweede helft van de dertiende eeuw jarenlang in dienst was van de keizer, was Xanadu het symbool van 'het hemelse rijk'. Veel van wat Marco Polo in China aantrof, deed hem zo versteld staan dat hij voortdurend bang was niet geloofd te worden als hij erover rapporteerde. Een van de wonderen die hij zag, was de zoutwinning en het aardgas dat daarbij gebruikt werd om de ovens te stoken. Het kompas bestond er en de mechanische klok. De laatste zal hij niet hebben gezien want die dateerde van 1084, en was maar liefst 10 meter hoog. Maar de vele encyclopedieen op het gebied van de landbouw, astronomie en staatkunde is hij wel tegengekomen, evenals het buskruit Chinese sneeuw, noemden de Arabieren het dat in talloze munitiefabrieken verwerkt werd in bommen en raketten die de opdringende Mongolen en Tartaren moesten tegenhouden.

Afgezien van de technische ontwikkelingen, onderscheidde het staatsbestuur van China zich opvallend van dat van de Europese landen. Al heel vroeg hadden de keizers een systeem ontwikkeld waarbij het bestuur gevoerd werd door een reusachtig leger van ambtenaren die een opleiding van zes jaar moesten volgen voordat ze in de laagste rang benoemd konden worden. Ook het examen is een Chinese uitvinding. De ambtenaren regeerden volgens de principes van Confucius, waarvan sociale harmonie een van de voornaamste was. De drang naar expansie die in het westen zo'n grote rol speelde, had daarin geen plaats. In de eerste helft van de vijftiende eeuw ontstond er even iets wat daarop leek. Er werd een grote vloot van enorme jonken gebouwd die naar het zuiden en westen voer, naar Java, India, de Perzische Golf en zelfs naar de oostkust van Afrika. Maar de keizers zagen er weinig heil in en vonden het eigen land al groot genoeg. Ontdekkingen en veranderingen vond men irrelevant. Stabiliteit was van veel groter belang. De confuciaanse harmonie gold als de voornaamste prioriteit en daar heeft men later een hoge prijs voor moeten betalen. Roads to Xanadu; The price of harmony. BBC 2, 22.30 23.20 uur