Steeds meer tekenen van desintegratie USSR; Jeltsin praat met Balten over bilaterale verdragen

MOSKOU, 30 juli De Russische republiek wil over vier tot zes weken bilaterale akkoorden afsluiten met de Baltische republieken. De eerste besprekingen zijn feitelijk al begonnen. De Russische president, Boris Jeltsin, ontmoette vrijdag in de Letse stad Jurmala, waar hij vakantie houdt, de drie Baltische presidenten. Jeltsyn onderstreepte na de besprekingen dat hij voorstander is van een zo optimaal mogelijke zelfstandigheid van de republieken, maar dat hij de Baltische republieken niet oproept de Unie te verlaten.

De Baltische staten zullen overigens niet deelnemen aan de onderhandelingen over een nieuw Unieakkoord. In een gemeenschappelijke verklaring, aangenomen in Jurmala, hebben de drie presidenten dat vastgelegd. Aangezien totale onafhankelijkheid hun uiteindelijke doel is zijn ze alleen bereid tot rechtstreekse bilaterale onderhandelingen met Moskou en met de andere Unierepublieken. De Baltische landen geven de twaalf andere republieken een maand de gelegenheid eventuele territoriale eisen ten opzichte van hun grondgebied te formuleren. Als die termijn verstreken is zullen geen aanspraken meer worden geaccepteerd.

De afgelopen dagen zijn er weer tal van tekenen geweest die wijzen op de voortschrijdende desintegratie van de Sovjet-Unie. Vorige week vaardigde Gorbatsjov een decreet uit waarin dat de bewapende volksmilities 'bendes' in de verschillende republieken, met name in de Kaukasus, werd gesommeerd hun wapens in te leveren. Zouden ze dat niet doen, dan volgt ingrijpen van het leger, de binnenlandse veiligheidstroepen en de KGB. Maar in Armenie, waar meer dan 20.000 mensen gewapend rondlopen, hebben nationalisten dit weekeinde laten weten het decreet naast zich neer te leggen. 'Niemand zal dit decreet uitvoeren en niemand zal zijn wapens inleveren. We zullen eerder sterven', zei de chef van het Nationale Armeense Leger als reactie op Gorbatsjovs decreet. Het Armeense parlement heeft een commissie ingesteld om zich over de kwestie te buigen. De Armeense autoriteiten ondernemen geen enkele actie tegen het Nationale Armeense Leger, dat is ontstaan na de grensoorlog met Azerbajdzjan van begin dit jaar.

Inmiddels heeft ook het Oekraiense parlement zich voorstander verklaard van de instelling van een eigen Oekraiens leger. En in de Oezbeekse hoofdstad Tasjkent kwam het dit weekeinde tot botsingen tussen politie en honderden jongeren die eisten dat ze hun militaire dienst voortaan uitsluitend op Oezbeeks grondgebied mogen vervullen. Vervolgens heeft Wit-Rusland vrijdag als elfde van de vijftien Unierepublieken zijn soevereiniteit uitgeroepen. Ook Wit-Rusland behoudt zich het recht voor eigen troepen te formeren. Moldavie ging dit weekeinde nog een stapje verder: niet alleen zijn Sovjet-wetten pas na ratificatie van kracht, hetzelfde geldt voor de decreten van president Gorbatsjov.

Een ander teken van desintegratie: in een poging de bankenoorlog te bezweren vaardigde Gorbatsjov gisteren een decreet uit waarin hij de parlementen van de Unierepublieken vraagt het bestaande banksysteem onaangetast te laten tot er een nieuw Unieakkoord is. Het decreet is een reactie op de beslissing van het Russische parlement de Russische banken te 'nationaliseren' en aan de invloed van Gosbank, de Sovjet-staatsbank, te onttrekken. Die beslissing is waarschijnlijk ingegeven door de wens de commercialisering van het bankwezen te versnellen en het logge apparaat van Gosbank in beweging te krijgen. Bij Gosbank is hier een ware paniek over ontstaan. Gorbatsjovs decreet is in opmerkelijk voorzichtige bewoordingen gesteld. Hij 'vraagt' en 'verzoekt' veeleer dan dat hij decreteert. De president waarschuwt dat de invoering van eigen valuta het handelsverkeer tussen de republieken aanzienlijk bemoeilijkt. Dat zal negatief uitwerken op de toch al zo zwakke economie die nog geen enkel teken van herstel vertoont.

Op een bijeenkomst met vooraanstaande economen heeft Gorbatsjov vrijdag opnieuw gehamerd op consolidatie. Volgens een verslag in de Izvestia waren de aanwezigen het er over eens dat de hervormers, de voorstanders van een snelle invoering van de markteconomie, de rijen aaneen moeten sluiten en de conservatieven niet in de kaart moeten spelen. Een breuk is onvermijdelijk, zei Gorbatsjov, maar dan wel met hen die de veranderingen verwerpen. 'Ik vraag u niet te zwijgen, u rustig te gedragen, maar we kunnen een breuk in het aan kracht winnende linkse centrum niet toestaan. Het grootste gevaar is onenigheid tussen de democraten', aldus de president.