Populaire partij na verbod van 40 jaar

JOHANNESBURG, 30 juli De Zuidafrikaanse Communistische Partij (SACP) werd gisteren voor een juichende menigte van 45.000 mensen opnieuw gelanceerd na veertig jaar verboden te zijn geweest. De SACP, die een reputatie heeft van bijna driekwart eeuw onwankelbare oppositie tegen het racisme, is dank zij dit feit waarschijnlijk de enige groeiende communistische partij ter wereld.

De populariteit van de partij is enorm toegenomen ondanks het feit dat de meeste aanwezigen in de menigte van gisteren nog niet waren geboren toen de partij nog in de openbaarheid opereerde. Een speciale wet om het communisme de kop in te drukken verbood haar in 1950, legde alle leden het zwijgen op, verbood alle publikaties en maakte het tot een misdaad om iets ten gunste van de doelstellingen van de partij te zeggen of te schrijven.

Toch kwam er gisteren een menigte samen die groter was dan het totale aantal leden in de tijd dat zij werd verboden, en terwijl elders in de wereld de communistische partijen in verval zijn lijkt de SACP een rol van betekenis te gaan spelen in de regering als de komende onderhandelingen voor een nieuwe grondwet na de apartheid slagen.

De Communistische Partij werd 69 jaar geleden in Zuid-Afrika opgericht door voornamelijk Britse socialisten die naar Zuid-Afrika waren gekomen om in de goudmijnen te werken. Later voegde zich een aantal Oosteuropese joden bij hen die in de jaren dertig vluchtten voor de pogroms. Toen de economische crisis in de jaren dertig leidde tot ontslagen in de mijnen en de mijnbouwexploitanten zwarten in dienst wilden nemen tegen lagere lonen, bundelden de communisten hun krachten samen met de afgescheiden Afrikaner mijnwerkers om in 1922 een enorme staking op touw te zetten met de alarmerende slagzin: 'Arbeiders van de wereld, verenigt u voor een Blank Zuid-Afrika.' De staking mislukte en de communisten herstelden zich snel van deze korte dwaling om de aandacht te richten op de mobilisering van zwarte arbeiders. Zij hielpen de zwarten voor het eerst in de jaren twintig bij het oprichten van vakbonden, zij openden avondscholen voor ongeschoolde zwarten en de SACP werd de eerste politieke partij die het lidmaatschap voor zwarten openstelde. Het was de eerste partij die een meerderheidsregering voorstond, 30 jaar voordat de Liberale Partij dit deed.

De zwarten denken hier met dankbaarheid aan terug. In feite was de vroegtijdige steun van de blanke communisten aan de zaak van de zwarten een voorname reden waarom het zwarte nationalisme in Zuid-Afrika nooit ook racistisch is geworden, maar in plaats daarvan, en dan met name het Afrikaanse Nationale Congres (ANC), een beleid voorstaat van 'non-racialisme'.

Bovendien had de enorme onevenwichtigheid in de Zuidafrikaanse economie, waar de grootste verschillen ter wereld bestaan tussen arm en rijk, een negatieve weerslag op het kapitalistische systeem, wat in het voordeel van het communisme was.

Lage lonen, gecombineerd met de pasjeswet en migrantenwerkers-systemen, gaven het kapitalisme en het apartheidsstelsel het stempel uitbuitende partners te zijn, met het communisme als tegenhanger, als de vriend van de zwarten.

Misschien was het feit dat de regering de SCAP zo lang vervolgde omdat zij tegen de apartheid was wel de belangrijkste oorzaak van de populariteit in de zwarte gemeenschap. Zoals partijleider Joe Slovo gisteren zei: 'Hoe meer de apartheidsregering ons ervan beschuldigde de publieke vijand nummer een te zijn, hoe meer de zwarte mensen van dit land het idee kregen dat wij de publieke vriend nummer een moesten zijn.'

Een formele alliantie tussen het ANC en de SCAP die werd gesloten nadat beide partijen waren verboden droeg bij tot het populaire beeld van de communisten als onafscheidelijke bondgenoten.

Maar hoewel de communistische partij hierdoor ontsnapte aan het lot van haar zusterpartijen elders in de wereld, is zij toch niet ongeschonden uit de crisis gekomen die de communistische wereld heeft geschokt.

Sinds Slovo in 1986 secretaris-generaal is geworden probeert hij de partij aan te passen aan de ideologische revolutie die op gang is gezet door Gorbatsjov. Deze taak kreeg nog meer urgentie door het vooruitzicht dat de SCAP deel zou nemen in een genormaliseerde politiek, nadat president F. W. de Klerk de SACP, het ANC en andere politieke bewegingen afgelopen februari legaliseerde. Terwijl de meeste zwarten een goed beeld hadden over de SCAP, beseften de leiders dat zij het oude stalinistische aanzicht af moesten schudden om het ANC niet te dwarsbomen bij het winnen van het vertrouwen van de blanken.