Geschil Asean met VS over Rode Khmer niet overbrugd

JAKARTA, 30 juli De Verenigde Staten en de ASEAN-landen zijn het de afgelopen dagen niet eens geworden over de tactiek tegenover de Rode Khmer, maar onderstrepen dat ze in de kwestie-Cambodja hetzelfde nastreven. Na afloop van de ASEAN-conferentie in de Indonesische hoofdstad Jakarta bleken er ook over de aanpak van het vluchtelingenprobleem nog steeds belangrijke verschillen van mening te bestaan met de VS en andere bondgenoten.

De 23ste bijeenkomst van de ministers van buitenlandse zaken van de zes Zuidoostaziatische ASEAN-landen en het aansluitende overleg met hun vaste gesprekspartners (de VS, Australie, Nieuw-Zeeland, Canada, Japan en de EG) werden niet als gebruikelijk beheerst door economische thema's, maar door twee brandende politieke kwesties: de oorlog in Cambodja en het vraagstuk van de Indo-Chinese bootvluchtelingen. In deze kwesties blijken de belangrijkste troefkaarten in handen van twee niet-leden van ASEAN, die binnen dit anti-communistische gezelschap ooit als 'de vijand' golden: China en Vietnam.

ASEAN's prominentste gast tijdens de ontmoeting in Jakarta, de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker, zette gisteren opnieuw een stap in Washingtons nieuwe Cambodja-politiek. Hij kondigde aan dat hij niet alleen wil praten met Vietnam, maar ook bereid is besprekingen te beginnen met de zittende regering in Phnom Penh. Overigens alleen 'als we verwachten dat die voldoende produktief zullen zijn in het licht van onze doelstellingen'.

Over die doelstellingen, onderstreepte Baker, zijn Washington en zijn partners in ASEAN het geheel eens: een volledige aftocht van de Vietnamese troepen, voorkomen dat de Rode Khmer opnieuw aan de macht komen en vrije verkiezingen onder toezicht van de Verenigde Naties. Er zouden slechts 'zeer geringe meningsverschillen' bestaan over 'kwesties van tactische en strategische aard'.

Vorige week lieten de ASEAN-ministers zich zeer kritisch uit over de jongste Amerikaanse koerswijziging tegenover Cambodja. Eerder deze maand besloot Washington de Cambodjaanse verzetscoalitie niet langer te erkennen, omdat ook de Rode Khmer er deel van uitmaken. Volgens de Amerikanen heeft deze coalitie geen recht meer op een zetel in de Verenigde Naties. De zes lidstaten van ASEAN (Brunei, Indonesie, Maleisie, de Filippijnen, Thailand en Singapore) achten het echter niet opportuun de legitimiteit van de Cambodjaanse VN-vertegenwoordiging aan te vechten, zolang er in Phnom Penh nog geen Hoge Nationale Raad is gevormd met vertegenwoordigers van alle strijdende partijen. ASEAN vreest bovendien dat de jongste Amerikaanse stappen richting Vietnam voor Hanoi een aanmoediging betekenen om geen concessies te doen in de kwestie-Cambodja. De afgelopen dagen bleek opnieuw dat ASEAN en de VS niet voor elkaar onder doen in hun afkeer van de Rode Khmer, maar heel verschillende opvattingen hebben over de manier waarop het 'rode gevaar' moet worden gekeerd. Washington lijkt er op uit de Rode Khmer te isoleren, terwijl ASEAN hen daarvoor militair te sterk acht. ASEAN hoopt de guerrillabeweging onder leiding van Khieu Samphan in de hand te houden door deze te betrekken bij onderhandelingen.

Tijdens de afsluitende persconferentie bleef Baker het antwoord schuldig op de vraag hoe hij de Rode Khmer denkt te isoleren. Hij liet echter doorschemeren dat de oplossing moet worden gezocht in Peking, bij de Chinese beschermheren van de Rode Khmer. ASEAN en de VS blijven ook van mening verschillen over de aanpak van het Indo-Chinese vluchtelingenprobleem. In de opvangkampen verspreid over de regio zijn inmiddels zo'n 130.000 bootvluchtelingen ondergebracht. Verreweg de meesten van hen zijn afkomstig uit Vietnam, de rest komt uit Cambodja. ASEAN verwijt de VS dat ze gedwongen repatriering van kennelijk niet politiek vervolgde vluchtelingen blijven afwijzen, zonder een alternatieve oplossing aan te dragen. Met als gevolg dat de landen die het eerste asiel verlenen, in hoofdzaak ASEAN-leden, worden opgezadeld met steeds meer vluchtelingen. Tijdens de beraadslagingen in Jakarta kwam er echter enige beweging in het Amerikaanse standpunt. Behalve 'vrijwillige' en 'onvrijwillige repatrianten' onderscheiden de Amerikanen nu ook een categorie vluchtelingen 'die geen bezwaar maakt tegen repatriering'.