Economie van Sovjet-Unie valt steeds verder

MOSKOU, 30 juli De dalende tendens in de Sovjet-economie heeft zich het afgelopen half jaar voortgezet. Dat blijkt uit de economische cijfers over de eerste helft van 1990, die dit weekeinde zijn gepubliceerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het bruto nationaal produkt daalde met 1 procent, het nationaal inkomen met 2 procent en de arbeidsproduktiviteit met 1,5 procent.

De belangrijkste oorzaken voor de dalende cijfers liggen, zoals te verwachten was, in de gebrekkige doorvoering van de economische hervormingen. De economie is minder bestuurbaar geworden, een groot aantal traditionele handelsrelaties is verstoord en er is een daling te bespeuren van de arbeidsdiscipline. Dit laatste heeft onder meer te maken met stakingen en nationale conflicten in verschillende regio's van het land. De inkomens van de bevolking stijgen nog steeds sneller dan het aanbod aan consumptiegoederen, waardoor de winkels steeds leger raken en de rijen steeds langer.

De economische activiteit vertoont over het geheel genomen een dalende lijn. Zo werd er in het eerste halfjaar in de hele Sovjet-Unie 4,2 miljard (3,9 procent) minder winst gemaakt dan vorig jaar. De inkomens van de bevolking stegen met 12,9 procent. Een groot deel van die loonstijgingen is te verklaren uit een groei van de cooperatieve sector. Tegelijkertijd zijn ook de uitgaven van de bevolking gestegen, wat verband houdt met sluipende prijsstijgingen. De gemiddelde uitgaven voor levensmiddelen en gebruiksvoorwerpen stegen per gezin met ongeveer 5 procent. De prijzen voor levensmiddelen in de staatswinkels bleven ongewijzigd, maar de meeste Sovjet-burgers kopen op straat of op de markt, waar de prijzen aanzienlijk hoger liggen.

De industriele produktie daalde in vergelijking met vorig jaar met 0,7 procent. Deels houdt dat verband met de conversie van militaire bedrijven, die voortaan consumptiegoederen moeten gaan produceren. Dat is een kostbare geschiedenis, die nog niet gecompenseerd wordt door de resultaten. Negatieve invloed op de industriele produktie heeft grootschalige contractbreuk. Deze heeft deels politieke en deels economische oorzaken.

De Sovjet-economie bestond tot voor kort uit een zeer star netwerk van handelsrelaties. Nu bedrijven de gelegenheid krijgen zelf eigen klanten en handelspartners te zoeken blijken veel bedrijven daartoe niet in staat. Onlangs protesteerden een aantal directeuren van grote machinebouwbedrijven tegen het feit dat hun leveranciers andere afzetmogelijkheden zoeken, waardoor de produktie op hun bedrijven in gevaar kwam. In Litouwen is grootscheepse contractbreuk te verklaren uit de economische blokkade van Moskou, die weliswaar niet effectief was maar toch een aantal raffinaderijen heeft weten stil te leggen. Andere vormen van contractbreuk komen voort uit stakingen. In Georgie legt een groep actievoerders al enkele dagen het spoorwegverkeer lam. Omdat het spoorwegnet onderontwikkeld en overbelast is zijn de gevolgen daarvan onmiddellijk voelbaar.