Admiraal Grog

Het moeten verschrikkelijke toestanden zijn geweest. Bijna dagelijks vielen er matrozen uit de touwen: ze bleven dood liggen, raakten ernstig verlamd of liepen fikse botbreuken op. Er werd gevochten, gestolen, gemoord en verkracht en regelmatig sloeg er iemand over boord.

De boosdoener: het officiele reglement van de Britse marine in de achttiende eeuw, dat iedere opvarende recht gaf op een kwart liter sterke drank per dag, plus, naar believen, ruim viereneenhalve liter bier. In de noordelijke wateren kostte dit de manschappen op zijn minst hun lever. Maar in de hete tropen, waar brandy, arak en vooral rum werden geschonken, waren de gevolgen catastrofaal. Zowel voor de matrozen als voor de slagvaardigheid van de Britse marine.

Op 4 augustus 1740 deze week 250 jaar geleden besloot vice-admiraal Edmond Vernon hier iets aan te veranderen. Vanaf zijn schip de Burford in de haven van Port-au-Prince op Jamaica schreef hij aan de kapiteins van zijn vloot dat er 'some speedy remedy' moest komen tegen 'the swinish vice of drunkenness'. Het voornaamste probleem was volgens Vernon dat de matrozen 'hun drankrantsoen in een keer opdrinken zonder het te mengen om er the heat van af te nemen'.

Vernon gaf de kapiteins alvast in overweging de dagelijkse portie sterke drank voortaan te vermengen met water en suiker.

Vice-admiraal Vernon stond bekend als een uiterst autoritaire man. Hij was op 12 november 1684 geboren in Westminster en had zich op zestienjarige leeftijd aangemeld als vrijwilliger bij de Royal Navy. De verovering op de Spanjaarden in 1739 van het nauwelijks verdedigde Porto Bello (nu in Panama) maakte hem in Engeland tot een volksheld. Onder zijn matrozen was hij echter niet geliefd: hij was arrogant, driftig en had een vlijmscherpe tong. Bij de scheepsmaten stond Vernon bekend als 'Old Grog', naar zijn gewoonte om tijdens zwaar weer een overjas te dragen van 'grofgrein', grogram in het Engels, een grof wollen of haren weefsel dat oorspronkelijk uit Frankrijk kwam en daar gros grain heette. Vernon duldde geen tegenspraak en dus kon er op 21 augustus 1740, uit naam van alle kapiteins en chirurgijns, per decreet worden meegedeeld dat iedere 'half pint of rum' voortaan zou worden aangelengd met een kwart pint water. De rum moest aan dek door de commandant van de wacht worden verdund en zou voortaan in twee porties worden uitgedeeld: om elf uur 's ochtends en om vijf uur 's middags. 'Good husbandmen', zo vermeldde het decreet, kregen toestemming om de oorlam op smaak te brengen met uit eigen zak betaalde suiker en citroenen. De matrozen hadden zwaar de pest in. Ze doopten het nieuwe brouwsel eerst Old Grog's drink (ook wel: ration of mixture), daarna Grog's drink en vervolgens kortweg grog. Dronkenschap en ongelukken liepen echter snel terug en binnen korte tijd werd de grog voor de hele Britse marine verplicht. Al in 1781 dichtte Dr. Thomas Trotter, een oude varensgezel van Vernon: A mighty bowl on deck he drew/ And filled it to the brink; / Such drank the Burford's gallant crew/ And such the Gods shall drink; / The sacred robe which Vernon wore/ Was drenchedwithin the same; / And hence its virtues guard our shore/ And grog derives its name.

Ook taalkundig was de grog een groot succes. In het Nederlands kennen we nog altijd groggy voor 'onvast op de benen, waggelend, dronken of suf' en de grog- of grokstem voor een 'schor stemgeluid'.

De grog met suiker en citroen stond al snel bekend als 'limey' en dit leidde uiteindelijk tot de spotnaam die de Amerikanen nog altijd voor de Britten gebruiken: limeys. Met Old Grog zelf liep het minder goed af. Hij behaalde geen militaire successen meer en verloor zijn drie zoons. Hij stierf op 30 oktober 1757, drieenzeventig jaar oud.