Schaken

De lezers van The Times moeten de afgelopen week wel dubbel gelegen hebben van het lachen. Engeland was in de ban van een zaak die in de pers de 'schaakmoord' werd genoemd en de aanvoerder van het leger van amateurspeurders dat deze zaak tot een oplossing probeert te brengen is de schaakmedewerker van The Times, grootmeester Raymond Keene.

Vorige week vrijdag werd Keene benaderd door hoofdinspecteur Fletcher van de politie van Lancashire. De inspecteur had een probleem waarbij de hulp van een schaker onontbeerlijk was. Er was een man gearresteerd. Zijn vriendin was al sinds januari vermist. De man werd ervan verdacht dat hij haar bezwendeld, vermoord en begraven had. Alleen het laatste, de begrafenis, werd door de verdachte toegegeven. Als de politie het graf wilde vinden moest ze een raadsel oplossen. De verdachte maakte een tekening. Een soort primitieve landkaart. Een aantal cryptische zinnetjes in de trant van 'BK + BQ GH.' Er was sprake van een zwarte koning, zwarte dame, zwarte pion, witte koning, witte pionnen. Had de landkaart niet iets van een schaakdiagram en waren de geheimzinnige teksten misschien een partijnotatie? De politie van Lancashire had ingezien dat dit een zaak was voor de schaakmedewerker van The Times.

Maandag schreef Keene in een artikel van bijna een pagina lang hoe hij de zaak had opgelost. Hij had het reisschema in de week voor de vermoedelijke moord van de moordenaar, zijn helper en het slachtoffer kunnen reconstrueren. Hij gaf ook de plaats aan waar het lichaam waarschijnlijk gevonden kon worden. Ergens in Ierland, bij de plaats Limerick, waarschijnlijk bij een kerk.

Het was een oergezellig stuk dat Keene schreef en je waande je in de negentiende eeuw. Hij schreef over de perverse scherpzinnigheid van de verdachte. Gelukkig leek de schelm het inzicht van de politie onderschat te hebben. Het inzicht dat het noodzakelijk was om Keene te hulp te roepen.

De lezers lustten er wel pap van. Nog dezelfde dag werd The Times benaderd door een legertje puzzelaars uit Engeland en uit de hele engelstalige wereld van Nieuw Zeeland tot New York. Ze kwamen met alternatieve oplossingen. De secretaris van de Britse bond van schaakprobleemvrienden wees op het verschil tussen probleemschaak en partijschaak, dat bij de oplossing van deze moordzaak niet uit het oog mocht worden verloren. Een amateurpiloot zag de overeenkomst tussen bepaalde symbolen op de tekening van de verdachte en de vleugels van Batman. Een computerdeskundige gaf de raad om maar eens in hotel 'Het Visserswapen' bij Dublin te gaan kijken.

Zo ging het maar door. Tientallen nieuwe oplossingen, de ene nog scherpzinniger dan de andere, kreeg de arme politie van Lancashire zo aangereikt door de lezers van The Times, maar daar bleef het niet bij. De schaakmedewerker van The Independent, William Hartston, reeds in de jaren zestig een rivaal van Keene, ging zich er nu ook mee bemoeien. Hij schreef een artikel waaruit ernstige twijfel over de theorieen van Keene sprak. De twee schakers debatteerden op de Engelse televisie. Ongetwijfeld lag het lijk in Ierland begraven, zei de een. Naar alle waarschijnlijkheid in Italie, zei de ander. Keene deed voor de Ierse radio een oproep aan de luisteraars om verdachte voorvallen die zij de afgelopen maanden hadden waargenomen aan de politie te melden.

In zijn artikelen vergelijkt Keene zich met Sherlock Holmes en met Batman, die de raadselachtige boodschappen van de Joker ontcijfert. Hij zal ook gedacht hebben aan een oudere generatie Engelse schakers, die bijna vijftig jaar geleden een werkelijk belangrijk raadsel oploste. In de eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog wist een groep onder leiding van de wiskundige Alan Turing de codes van het Duitse leger te breken. Er waren veel schaakmeesters bij betrokken. Alexander, Golombek, Milner- Barry. Alexander, die na de oorlog lang de sterkste schaker van Engeland was, heeft nooit in Oost Europa mogen spelen, omdat de Engelse geheime dienst bang was dat hij ontvoerd zou worden.

Vergeleken bij de successen van de vorige generatie is het speurwerk van Keene en Hartston maar kinderspel. De Engelse puzzelvrienden komen in ieder geval op vrolijke wijze de zomer door. U wordt op de hoogte gehouden van verdere ontwikkelingen in deze zaak.

We moeten ook nog een schaakje zetten. In het Spaanse Murcia speelde Kasparov een trainingsmatch tegen Psachis, tweevoudig kampioen van de Sovjet Unie, tegenwoordig staatsburger van Israel. Kasparov is er nooit tevreden mee om alleen maar te winnen, hij wil zijn tegenstander verpletteren, zelfs al is het een vriend. Dat lukte weer eens. Hij maakte slechts twee remises en won de andere vier partijen: 5-1. Wit Psachis-zwart Kasparov, vijfde matchpartij.1. c2-c4 g7-g6 2. Pb1-c3 Lf8-g7 3. g2-g3 Pb8-c6 4. Lf1-g2 d7-d6 5. Pg1-f3 e7-e5 6. d2-d3 f7-f5 7. 0-0 Pg8-f6 8. Ta1-b1 h7-h6 9. b2-b4 0-0 10. b4-b5 Pc6-e7 11. a2-a4 Lc8-e6 12. Lc1-a3 Ta8-c8 13. Pf3-d2 Het lijkt me beter om meteen 13. c5 te spelen. 13... b7-b6 14. e2-e3 Nu moet wit deze zet doen om verder te komen. Later blijkt het een verzwakking van de koningsvleugel te zijn. 14... g6-g5 Meestal wordt deze zet door wit opgevangen met f2-f4, maar dat gaat hier niet wegens 15... Pg4 15. d3-d4 e5xd4 16. e3xd4 f5-f4 Maakt ruimte voor Le6 en Pe7. Het wordt duidelijk dat de zwarte actie gevaarlijker is dan die van wit. 17. Tf1-e1 Le6-g4 18. Pd2-f3 Dd8-d7 19. c4-c5 Tc8-e8 20. Tb1-c1 Pe7-f5 21. Dd1-d3 Kg8-h8 22. c5xd6 c7xd6 23. Te1xe8 Dd7xe8 24. Tc1-f1 De8-h5 25. Pc3-e4 Pf6xe4 26. Dd3xe4 Lg4-h3 27. Pf3-e5Wit stond onder druk, maar deze wanhoopsactie, waarschijnlijk in tijdnood, maakt het er niet beter op. 27... Lh3xg2 28. Kg1xg2 g5-g4 29. La3xd6 Tf8-f6 30. Ld6-b8 Dh5-h3+ Wit gaf op.