Met zevenmijlslaarzen door de Amerikaanse strip

De documentaire Comic Book Confidential, morgenavond bij de VPRO, begint prachtig met een bezorgde zedeprediker uit het begin van de jaren vijftig, die streng in de camera kijkt en op galmende toon zijn afschuw uitspreekt over de stripbladen die hem onder ogen zijn gekomen. Wat zich daarin aan afschuwelijks afspeelt, tart elke beschrijving. Sterker nog: zelfs de wetenschappelijke termen die ervoor bestaan, kunnen op de televisie niet worden gebezigd. Het is vreselijk. Er zou een wet moeten bestaan die onze kinderen tegen deze pulp beschermt.

Speels en geheel in stripstijl stelde de Canadese documentarist Ron Mann een film samen, waarin hij met zevenmijlslaarzen door de historie van de Amerikaanse stripbladen stapt van de eerste Sunday funnies uit de jaren dertig tot en met de uitzinnige vormexperimenten van Raw, het inmiddels alweer verdwenen blad van Francoise Mouly en Art Spiegelman uit de jaren tachtig. Tot de ooggetuigen behoren hoofdrolspelers als de omvangrijke William Gaines, die vijftig jaar lang uitgever en schrijver van stripverhalen was, en de stripmaker Will Eisner, die eerlijk toegeeft dat hij eigenlijk niet goed genoeg was als literair schrijver of als beeldend kunstenaar: 'En uit die twee onbekwaamheden is een bekwaamheid voortgekomen.' Met passende animatietechnieken en treffende geluidseffecten laat Mann zien hoe de hoorzittingen over jeugdcriminaliteit in 1954 leidden tot de instelling van de Comics Code Authority, die een ingrijpend kuisende invloed op de stripcultuur uitoefende, en hoe jongeren aan het eind van de jaren zestig (zoals de legendarische Robert Crumb) het idioom gingen gebruiken voor hun eigen, roesverwekkende tekeningen. Maar erg feitelijk is zijn film niet: hoe het nu precies verder met die Code afliep, wordt niet duidelijk. Ook op andere momenten schiet het programma tekort. Zo vertelt Dan O'Neill, aan het biljart omringd door twee schaars geklede vriendinnen, honderduit over zijn Mickey Mouse-parodie en de juridische actie die het Disney-concern daarop ondernam. De uitslag van het proces wordt echter niet vermeld.

Het oorspronkelijke programma duurde anderhalf uur. De VPRO heeft er ruim twintig minuten uit gehaald, die 'te Amerikaans' waren. De oorzaak van de lacunes zou dus ook te maken kunnen hebben met de inkortingen, maar erg waarschijnlijk is dat niet: het was Mann kennelijk minder om feiten te doen dan om een bezienswaardige ode aan de veelzijdigheid van het stripgenre. Zijn film is vooral een feest der herkenning, maar wat mij betreft wordt de feestvreugde een beetje getemperd door de vergaande onvolledigheden.

Comic Book Confidential, zondagavond, Ned. 2, 22.54 - 0.04 uur.