De reinigende kermisattractie

Twee zomers geleden ontstond enige onrust in Tilburg. Met het nodige aplomb had het Belgische Kortrijk zich geafficheerd als de stad met de grootste kermis in de Benelux, een predikaat waarop Tilburg sinds mensenheugenis recht deed gelden. In opdracht van de gemeente ging een deskundige op reis om zich ter plaatse op de hoogte te stellen van de situatie. Zijn onderzoek wees uit dat de concurrent 189 attracties had te bieden: een respectabel aantal dat tot opluchting van de Brabanders echter aanzienlijk onder de voor Tilburg gebruikelijke score van 220 blijft.

De stad, die zozeer had te lijden van de moeilijkheden in de textiel- en schoenenindustrie, behoudt daarmee op dit terrein haar leidinggevende positie: negen dagen per jaar strekt het volksvermaak zich er uit over een lengte van drie kilometer, een parcours dat loopt van het door koning Willem II ontworpen paleisje in het centrum tot diep in de minder aanzienlijke wijken over het spoor.

Aardigheden

De Tilburgse kermis, die dit jaar duurt tot en met zondag, biedt dank zij haar omvang een goed overzicht van de ontwikkelingen in deze sector. De botsauto's, rupsbanen en cake-walks, tot voor kort de belangrijkste trekpleisters voor jong en oud, blijken gereduceerd tot aardigheden voor de allerkleinsten. Ieder die dit stadium ontgroeid denkt te zijn geeft zich over aan de Swing Bob, de Octopussy, de Break Dance, de Galactica of de Enterprise. Achter deze onschuldige namen verschuilen zich gedurfde noviteiten, die de vraag oproepen of de ontwerpers altijd het beste met hun medemensen voor hebben. Bezoekers die na betaling van enkele guldens in een van deze toestellen plaatsnemen, worden gedraaid, geschud, gemangeld en gecentrifugeerd om ten slotte, doortrild en gezuiverd, te worden afgestoten. De meest geavanceerde van deze voorzieningen, naar ik meen de Enterprise, voegt daar nog een behandeling aan toe. In dit waarschijnlijk met hulp van de NASA ontwikkelde apparaat hangen de inzittenden een tijdlang omgekeerd, als haantjes in een grill, boven de straat: een hoogtepunt van een ruimtereis die de deelnemers enkele minuten van extreme overlast bezorgt.

Maar daar staat voldoende tegenover. Door zich te onderwerpen aan het regime van Robocop en The Exterminator ondervinden kermisgangers wat het wil zeggen dat, althans in Tilburg, de toekomst al is begonnen. Daarbij komt dat dit soort veeleisende attracties, zoals psychiaters al eerder vaststelden, een zekere therapeutische waarde hebben als katalysator van frustraties en opgehoopte spanningen. Wie uit de Enterprise stapt is, ofschoon enigszins onwel, met zichzelf in het reine.

Een ware kermis biedt overigens meer dan eigentijds vermaak. Oud-Hollands divertissement als ganstrekken en katknuppelen ontbreekt in Tilburg, maar er is genoeg dat de band met het verleden in stand houdt. Zo staan tussen alle helse machines niet alleen doolhoven, brave draaimolens en een kop van jut, maar ook attracties waar men zich als vanouds kan verdiepen in wat men gemakshalve rariteiten en uitwassen noemt. Al meteen bij het begin bevindt zich, naast de Heikese kerk, het Museum Anatomie. Een opschrift belooft 'de grootste dolheden van de natuur op het mensdom', maar ondanks een afbeelding van de vrouw met de baard (Miss Alwanda) heeft een groot deel van het interieur een wat al te studieus karakter. Vitrines tonen bij voorbeeld doorsneden van gezonde nieren, hersenen en harten ('Obener Teil eines normalen Herzens') naast dezelfde organen van mensen die te veel alcohol of vet tot zich namen: een vorm van voorlichting die, gezien de vele cafes en palingverkopers in de omtrek, zeker op zijn plaats is. Het museum schenkt verder ruimschoots aandacht aan de gevolgen van Darm-Katarrh en andere kwalen, waarvan een beschrijving dit kader te buiten zou gaan.

Abnormaliteit

Pas na deze uitstalling voor aankomende medici staat een beperkt aantal dolheden uitgestald. De aandacht gaat vooral uit naar de resten van Vicontesse Louisa Gracia de Monteclaire (1807-1882), wier hoofd volgens haar wens werd geconserveerd 'opdat ze zou kunnen blijven regeren over haar familie'. Tot de overige stukken behoort een kopie van een 'nog levende abnormaliteit', die om begrijpelijke redenen onbekend wil blijven: een man uit wiens hoofd een kleiner, enigszins verontrust kijkend tweede hoofd steekt (Tete Parasite). Net als bij de rest van het gebodene, wreekt zich hier het gebrek aan informatie: heeft het extra hoofdje zijn eigen gedachten, aldus een van de vragen die helaas onbeantwoord blijven.

Intrigerend is ook de expositie van een oosterling, bij wie men een kilometer verder tegen een geringe vergoeding welkom is. Hij wist de hand te leggen op een 'nooit eerder vertoonde' mummie die, volgens de toelichting, door prof. Semmoet van de universiteit van Kairo vlak bij Deiz el Bari is opgegraven. Het gaat hier om de overblijfselen van een ontevreden Egyptenaar die, zo staat te lezen, tijdens het bewind van Amenhotep III een opstand leidde tegen de heersende klasse. Een pot met twee afgehakte handen op sterk water geeft aan dat de man indertijd niet in zijn opzet slaagde.

Het zal niet verbazen dat hierna Kroons Muizenstad enigszins tegenvalt. De duizend buntfarbige Mause verspreiden in hun niedlichen Kleinstadt de geur van een volwassen leeuw, maar voor de rest betreft het hier marginaal amusement. Dan maar liever, op zoek naar sterkere prikkels, op bezoek bij een van de waarzegsters. Terwijl anderen genietend van wijnballen rondtollen in de mallemolens, waarschuwt zij me na raadpleging van kaarten en kristallen bol voorzichtig te zijn. Ze doelt op het verkeer (althans de eerste twee weken, 'anders is het niet vol te houden'), maar ook op de omgang met goede bekenden die soms, tegen de verwachting in, kwaad blijken te spreken. De lijnen in de linkerhand bestuderend, meldt ze als pluspunt dat een hoge leeftijd in het verschiet ligt: de 85-jarige leeftijd zal bijna zeker worden gevierd.

Elders volgt, door toedoen van de computer, nog meer persoonlijk gerichte informatie. Twee 'analyses' bieden een schat aan gegevens: ik besta nu 20.226 dagen (praktisch even lang als het Hammond-orgel), ben op dezelfde dag jarig als Gerard Cox en een zekere Dick ('Flop') Fosbury en mijn score in de liefde is 660 punten.

Krachtpatser

Nadenkend over de duiding hiervan, belanden we laat op de avond in Studio 7, een reizend theater dat volgens kenners eertijds grote faam genoot dank zij medewerkers als Abdullah (de krachtpatser op zijn spijkerbed) en Nathalie met haar zestien gifslangen. Maar de tijden zijn veranderd. In de bedompte ruimte valt het wachten op wat komen gaat zwaar. Na tien minuten geeft een jongen lucht aan zijn ongeduld door op het podium te springen en, tot vreugde van zijn vrienden, de broek te laten zakken. Net als de zaak verder uit de hand dreigt te lopen, maakt Sylvana haar entree. Verkerend onder hypnose, brengt zij louter door haar aanwezigheid neonbuizen tot ontbranding, waarna de mollige Nayakima met brandende fakkels voor nieuwe beroering zorgt. Dan, nog geen tien minuten na aanvang, is het tijd voor de finale: een striptease van Ayesha. Nog voor het hoogtepunt van haar korte act is bereikt, valt door een technische storing de muziek uit. Evenals de presentator in zijn smoking kijkt ze hulpeloos in het rond tot, na een ongemakkelijke stilte, de discodreun moeizaam weer op gang komt. Met heldenmoed volbrengt de artieste haar nummer tot het eind, maar de magie is tijdens het intermezzo verdwenen. Alsof dringender zaken wachten, schiet ze nog voor de laatste noot is verklonken langs de gehaast weglopende bezoekers het duister in.

Dichtbij wacht een nieuwe attractie: een dodenrit van motorduivels in het Circuit Infernal. Terwijl we ons verwijderen is het geronk van de motoren nog enige tijd hoorbaar.