Boekwinkelen in MOSKOU

Moskou telt volgens de Korte telefoongids van de stad uit 1985 zo'n 250 boekwinkels, die allemaal volgens hetzelfde principe werken. De boeken liggen, fantasieloos, met het front naar voren en naar onderwerp gerangschikt, op de toonbank of staan op stellingen daarachter. Als een klant een bepaald boek wil inzien, dan vraagt hij het winkelmeisje (er werken alleen meisjes, die gewoonlijk van geen enkele belangstelling voor hun koopwaar blijk geven) het te tonen. Valt het in de smaak, dan neemt hij de prijs in zich op, loopt naar de kassa, betaalt, gaat met de bon terug naar het meisje, die hem in ruil daarvoor het boek uitreikt. Wil hij een hele stapel tegelijk, dan kan het meisje bereid zijn het verzamelbedrag op een telraam uit te rekenen. Rond veelgevraagde boeken kan een heel gedrang ontstaan. Een bord beweert dat helden van de Sovjet-Unie en van de socialistische arbeid, 'ridders in de orde van de roem (alle drie rangen)' en oorlogsinvaliden op vertoon van de bijbehorende documenten buiten de rij om worden geholpen.

Een geliefde boekhandel is hier iets onbestaanbaars. Een boek dat bij het publiek in de smaak valt is meestal in alle winkels snel uitverkocht. Je ziet de mensen zich soms op zojuist binnengekomen pakken boeken storten. Een goede klant kan een afspraak maken met het winkelpersoneel dat ze bepaalde boeken voor hem achterhouden en met commissie onder de toonbank verkopen.

De grootste boekwinkel met de ruimste keuze is het Moskouse Huis van het boek op de Kalinin-prospekt nummer 26 (bij metrostation Arbatskaja). Er zijn op twee enorme verdiepingen afdelingen voor elk onderwerp dat je maar kunt bedenken: techniek, mijnbouw, taalkunde, kinderboeken, marxisme-leninisme enzovoort. Ook kan je er wat buitenlandse boeken krijgen en westerstalige boeken van Sovjet-uitgeverijen. Er is een grote afdeling tweedehandsboeken (je mag er, maar nooit met te veel tegelijk, zelf op de planken zoeken) en een antiquariaat met boeken waar de liefhebber zijn vingers bij aflikt. De antiquarische boeken zijn duur, maar voor de buitenlander is dat met de goedkope roebelkoers een geringer probleem. Wel een probleem is dat je oude boeken niet mag uitvoeren.

Zoek je een boek dat in de winkel niet te krijgen is (en dat kan gemakkelijk voorkomen), dan kan je je geluk beproeven op de zwarte markt. De belangrijkste verkooppunten bevinden zich op straat voor de boekhandels. Voor een veelvoud van de officiele prijs (die zelden meer is dan een paar roebel) zijn daar uit het Engels vertaalde detectives, Kafka, Freud, Mandelstam, de gebroeders Stroegatski, Pikoel en andere neusjes van de zalm te koop.

De buitenlander die het Russisch niet machtig is kan een kijkje nemen in boekhandel Vriendschap (Droezjba) op de Gorkistraat nummer 15 (bij metrostation Prospekt Marksa), waar boeken uit de (hoofdzakelijk voormalige) socialistische landen worden verkocht, ook Duitse boeken uit de DDR. Boekhandel Progress op de Zoebovski-boulevard nummer 17 (metrostation Park Koeltoery) heeft boeken van Sovjet-uitgevers in het Engels, Duits, Frans, Spaans en andere buitenlandse talen.

Valutaboekwinkels bevinden zich op de Vesninstraat 8 en de Kropotkinstraat 31 (metrostation Kropotkinskaja). Voor harde valuta is daar een veel ruimer aanbod dan in de gewone boekwinkels, al gaat het vrijwel alleen om Sovjet-boeken. De roebelkoers is er tien maal hoger dan de toeristenkoers, maar ook dan zijn de meeste boeken voor onze begrippen nog altijd spotgoedkoop. Het is er bovendien rustig en als er niet toevallig een toeristengroep doorheen wordt gejaagd, overtreft het aantal winkelmeisjes het aantal klanten doorgaans ruim. Je mag zelf bij de boeken en het uitgezochte meenemen naar de kassa. De koper die met groot geld betaalt moet er wel op rekenen dat hij als wisselgeld een verrassingspakket briefjes en munten van diverse herkomst terugkrijgt. De winkel in de Kropotkinstraat biedt kunst, literatuur, encyclopedieen, woordenboeken en (weinig gevraagde) marxistisch-leninistische klassieken. De winkel in de Vesninstraat (vijf minuten lopen daarvandaan) verkoopt ook kunst, literatuur en naslawerken en bovendien typische perestrojka-boeken over geschiedenis, politiek en dergelijke meer. Er zijn ook wat buitenlandse kranten en tijdschriften te koop, maar dan wel al gauw een paar weken oud. Wie geinteresseerd is in gespecialiseerde boeken kan voor militaire, Oekraiense en kunstboeken en voor plakkaten terecht op de Arbat, voor muziek op de Herzenstraat, voor toneel en academische boeken op de Gorkistraat, voor schoolboeken op de Poesjkinstraat, voor medische en antiquarische boeken en voor kaarten en atlassen op de Koeznetski Most. Daar is ook een aparte winkel voor seriewerken waar je je op moet abonneren; alleen op vertoon van de bon kan je een nieuw deel kopen. De winkel doet niet mee aan het systeem dat je in ruil voor ingeleverd oud papier het recht krijgt om schaarse boeken te kopen. Bij binnenkomst word je er door een plakkaat op attent gemaakt dat 'onze winkel in ruil voor bonnen voor afgegeven oud papier geen literatuur levert'.