Zangeres Billie Holiday: te kleine schoenen, racisme enmachismo

Geboren uit tiener-ouders, op jonge leeftijd prostituee, getrouwd met de verkeerde mannen, verslaafd aan drank en drugs, meermalen in de gevangenis, zelfs op haar doodsbed nog gearresteerd, het ongelukkige leven van zangeres Billie Holiday (1915-1959) leek geknipt voor een film. In 1972 kwam'ie er dan ook in de vorm van de lange speelfilm Lady sings the blues waarin de rol van Lady 'Day' werd gespeeld door zangeres Diana Ross. Goed als melodrama maar als biografie waardeloos, zoals de speelfilmencyclopedie droogjes opmerkt. Als Billie Holiday de film zelf had kunnen zien was ze waarschijnlijk niet eens verbaasd geweest, want haar eigen ervaringen met 'Hollywood' waren nogal

ter. Op haar 19de mocht ze een hoertje spelen in het filmpje Symphony in black, in de speelfilm New Orleans uit 1947 is ze een bediende, net als Louis Armstrong. In de documentaire The long night of Lady Day van de Engelsman John Jeremy zijn niet alleen fragmenten uit deze rolprenten te zien maar ook van diverse tv-optredens uit haar laatste, 'magere' jaren. In het ontroerende Fine and mellow zien we haar met de saxofonisten Coleman Hawkins, Ben Webster en haar grote favoriet Lester Young, door haar 'Prez' genoemd. In het vijf maanden voor haar dood in Londen opgenomen Strange fruit wordt ze alleen begeleid door pianist Mal Waldron. De interviews met musici, platenproducers en andere personen uit haar nabijheid zijn zeker interessant, maar het zijn vooral deze muziekfragmenten die deze documentaire zo spannend maken. Toch zullen er zeker ook kijkers zijn die zich afvragen wat er in hemelsnaam nu zo bijzonder was aan de stem van Billie Holiday. En inderdaad, 'Lady Day' was geen virtuoos als de onlangs overleden Sarah Vaughan en geen muzikale accrobaat als Ella Fitzgerald in haar beste jaren. Billie Holiday had maar een 'kleine' stem die gaandeweg nog kleiner werd. 'Ze zong alsof haar schoenen knelden' zei iemand eens over haar. Het was niet vriendelijk bedoeld, maar achteraf gezien was die omschrijving misschien niet eens zo onterecht, al was er veel meer dat de zangeres drukte dan te kleine schoenen, racisme en machismo bijvoorbeeld. Laughing at life zong de zangeres in 1940 nog opgewekt-brutaal, met achter haar Lester Young, haar grote platonische liefde. In maart 1959 was het lachen haar vergaan, en verscheen ze op Lesters begrafenis met een fles gin in haar jaszak. Vier maanden later gaf ze het zelf ook op. 'Billie Holiday at fortyfour couldn't make it no more' rijmde een anonymus op een muur in Harlem.

The long night of Lady Day, het leven van Billie Holiday, Ned. 3, 20.20 - 21.51 uur.