Tragi-komische minicrisis DDR snel uit de wereld

BONN, 27 juli Kanselier Helmut Kohl heeft er zijn vakantie in Oostenrijk niet voor hoeven te onderbreken. Zijn degelijke rechterhand Wolfgang Schauble uit Osnabruck, minister van binnenlandse zaken, kon het in Bonn wel alleen af. Hij hielp de tragi-komische minicrisis in de DDR-coalitie van de gekreukelde premier Lothar de Maiziere (CDU) na een paar dagen weer uit de wereld. Schauble deed dat in Kohls kanselarij in Bonn, waar parlementaire combattanten uit de Bondsrepubliek en de DRR onder zijn leiding een compromis van verrassend crisis-bezwerende waarde mochten afspreken. Weliswaar werd over het zwaarste meningsverschil de hoogte en toepassing van de kiesdrempel bij komende Duitse verkiezingen geen akkoord bereikt. Niettemin boekten de gesprekspartners gisteren allemaal in hun dagrapport een succes in.

Nu de SPD vandaag heeft beslist om in de Oostduitse coalitie te blijven en de DDR-liberalen daarin waarschijnlijk over een paar dagen terugkeren, hoeft de internationaal plotseling zo gevierde Kohl de komende dagen aan de Wolfgangsee wat minder vaak naar de telefoon om politieke twisten op de Duitse laagvlakte te bespreken. Het is ook nogal een verschil: de ene week reist de kanselier naar de NAVO-top in Londen, de week daarop naar de economische top in Houston, daarna regelt hij de Duitse eenheid en de toekomstige Duits-Russische verhoudingen in de Kaukasus succesvol met Michail Gorbatsjov. Vervolgens moet hij bij wijze van Duits-Duitse anticlimax ambtshalve bezorgd zijn over coalitie-dreigementen van politici als de Oostduitse liberale chef Ortleb of diens SPD-collega Schroder. Dat laatste geschiedt in dezelfde week dat Helmut Kohls publicitaire aartsvijand Rudolf Augstein in Der Spiegel schrijft: gelukgewenst kanselier!Kohl was de afgelopen dagen enigszins de belangrijke maar afwezige hoofdpersoon in de malle crisis in Oost-Berlijn, waarvan de regie voor een belangrijk deel per afstandsbediening uit Bonn werd verzorgd. De partijpolitieke botsingen over de datum van toetreding van de DDR tot de Bondsrepubliek (voor of na de komende gemeenschappelijke Duitse verkiezingen) en de gewenste hoogte en toepassing van een kiesdrempel hadden natuurlijk vooral te maken met de geschatte electorale kansen bij de ene of de andere opzet voor de partijen A, B en C. Maar nog iets speelde wellicht een rol. De Westduitse FDP kent in minister Hans-Dietrich Genscher (buitenlandse zaken) haar voornaamste politieke representant. De taaie veteraan-minister en stemmentrekker is onder Kohls geslaagde internationale geweld der afgelopen maanden wat verbleekt.

Tegelijkertijd is het de liberalen in de DDR niet echt gelukt om een duidelijk profiel te krijgen. Samen zouden die twee factoren wel eens wat kunnen hebben bijgedragen tot de fikse liberale opstandigheid in Oost-Berlijn. Op jacht naar meer profiel, daarin uit Bonn gecoacht door de verbaal briljante FDP-voorzitter Otto graaf Lambsdorff, hadden de Oostduitse liberalen begin deze week De Maiziere's coalitie als het ware al verlaten voor zij er erg in hadden. Nu, na het pseudo-compromis van gisteren over de opzet van de komende Duitse verkiezingen, de Ost-SPD toch regeringspartij wil blijven staan de Oostduitse liberalen plotseling alleen. Zij wilden de SPD te snel af zijn, maar vinden zichzelf nu terug voor een zelfgeschapen Canossa. Een pijnlijke terugkeer naar De Maizieres coalitie is waarschijnlijk het enige wat rest. Of FDP-voorzitter Lambsdorff, de liberale afstandsbediener in Bonn, daaraan straks politieke kleerscheuren overhoudt zal nog blijken.

Voor de SPD is de geschiedenis van de afgelopen dagen ook niet om blij van te worden. In 48 uur tijd hebben allerlei belangrijke partijvertegenwoordigers uiteenlopende dingen gezegd over de kwestie van de kiesdrempel bij de komende Duitse verkiezingen. Volgens de strategie van haar kanseliers-kandidaat Lafontaine moet de SPD het straks vooral hebben van aanhoudende sociaal-economische Verelendung in de DDR en daarmee verband houdende extra financiele lasten voor de Westduitse burgers. Zo ontstaat een paradoxaal campagne-motto: Het gaat ons politiek alleen goed als het u, kiezer, financieel niet zo goed gaat.

Sinds op 1 juli de Duitse monetaire unie een feit werd is er nog slechts sprake van een beperkte DDR-soevereiniteit. Over een half jaar is de Duitse eenheid een feit, Kohl en zijn internationale gesprekspartners hebben dat al geregeld. DDR-premier De Maiziere zegt zoveel mogelijk van de Oostduitse zelfstandigheid zo lang mogelijk te willen bewaren. De Oostduitse minicrisis van deze week gaf te zien dat De Maiziere's uitgangspunt gemakkelijk averechts kan werken. Zijn 'hefboom' in de richting van Bonn (namelijk het besluit tot toetreding tot de Bondsrepubliek) is niet zo gek veel meer waard. Je kunt ook moeilijk tegelijkertijd de opheffing van je land en de verdediging van zijn eigensoortige karakter regelen. Dat is nog moeilijker als juist dat karakter van je land door de kiezers is gekraakt.