Peking 'soepeler' in scherpe conflicten met Londen over Hongkong

PEKING, 27 juli De verschillen van mening tussen China en Groot-Brittannie over Hongkong zijn niet overbrugd, maar de Britse staatssecretaris Francis Maude is verheugd over 'de betrekkelijk gedempte toon' waarop de kwesties van het Britse paspoortenplan en de 'Bill of Rights' voor Hongkong zijn besproken.

Maude heeft dit gisteren gezegd na afloop van een driedaags bezoek aan China. De Britse staatssecretaris is tijdens zijn bezoek overgeplaatst van Buitenlandse Zaken naar Financien.

Het was voor het eerst sinds de bloedige onderdrukking van de studentenbeweging op 4 juni vorig jaar dat een Westeuropese bewindsman in Peking besprekingen voerde met de Chinese leiders. Op hun bijeenkomst in Houston, eerder deze maand, hadden de zeven grote industrielanden (G-7) besloten enkele sancties tegen China te versoepelen, maar de officiele boycot op regeringsniveau te handhaven. Japan en het Britse koninkrijk werden hiervan vrijgesteld Japan wegens zijn geografische en historische positie en Groot-Brittannie om een aantal dringende problemen op te lossen over Hongkong, dat in 1997 aan China moet worden overgedragen.

Maude zei gisteren in de nabije toekomst geen verzachting van het Chinese standpunt inzake de paspoorten te verwachten. De introductie van het plan, eind december vorig jaar, om aan 50.000 hooggeplaatste Hongkong-Chinezen en hun gezinnen (in totaal 225.000 personen) Britse paspoorten te verlenen was het dieptepunt in de Brits-Chinese betrekkingen, die al ernstig waren gespannen als gevolg van de gebeurtenissen op 4 juni. De maatregel had ten doel de massale exodus van hooggeschoold personeel naar Canada, Australie en de VS te stoppen, maar werd door China als een samenzwering bestempeld met als doel Hongkong na 1997 onder de dominantie van 'Gele Britten' te houden. China dreigde herhaaldelijk deze paspoorten niet te erkennen en de houders ervan uit te sluiten van overheids- en vertegenwoordigende functies. De aanvraagtermijn voor de paspoorten is dezer dagen afgelopen, wat bij de Immigratiedienst in Hongkong tot chaotische taferelen heeft geleid, met tienduizenden wachtenden in immense rijen.

Londen zal in de paspoortenkwestie voet bij stuk houden en overleg voortzetten in het kader van de geregelde bijeenkomsten van de Brits-Chinese Joint Liaison Group (JLG) en andere fora, aldus Maude. De gouverneur van Hongkong en de Britse minister van buitenlandse zaken, Douglas Hurd, zullen bezoeken brengen aan China.

Een ander geschilpunt is het plan van de regering van Hongkong om een 'Bill of Rights' te introduceren die een plaatselijke versie van het 'Universele Handvest inzake Burgerlijke en Politieke Rechten' moet worden. Deze zou moeten waken tegen Peking-Chinese inbreuken op de mensenrechten van Hongkong-Chinezen na 1997, en op bepaalde gebieden moeten prevaleren boven de door China gedicteerde 'Basiswet' voor de inrichting van de 'Speciale Administratieve Regio'. China heeft de Bill of Rights bestempeld als een 'komplot om de Basiswet te ontkrachten'.

Het heeft verzekerd de wetgeving op 1 juli 1997, bij de aanvang van het Chinese gezag, onmiddellijk van nul en generlei waarde te verklaren. Maude heeft de Chinese leiders, onder wie premier Li Peng, een uiteenzetting over het Britse rechtssysteem gegeven en hun verzekerd dat de Wet op de Burgerrechten in de Hongkong-context niet boven de Basiswet hoeft uit te gaan. Maude heeft de Chinezen wel laten weten dat Engeland wijzigingen van de Basiswet nastreeft om een grotere mate van democratisering in Hongkong mogelijk te maken dan China tot dusver heeft willen toezeggen. De Basiswet werd in april door het Nationale Volkscongres geratificeerd en Chinese leiders verklaarden plechtig dat de wet 'is gegraveerd in steen' en niet kan worden gewijzigd. China werd toen nog geobsedeerd door het idee dat Hongkong met oogluikende Britse toestemming 'een basis voor subversie van China's socialistische systeem' was geworden. De ontwikkelingen van de afgelopen maanden hebben die houding wat gerelativeerd.