De Klerk: vertrouwensbreuk; Dialoog ANC met Pretoria looptgevaar

JOHANNESBURG, 27 juli De besprekingen tussen de Zuidafrikaanse regering en het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) over het nieuwe Zuid-Afrika staan op het punt afgebroken te worden. Er is volgens Pretoria sprake van een 'vertrouwensbreuk'. President F. W. de Klerk heeft geeist dat de communistische leider Joe Slovo uit het onderhandelingsteam van het ANC wordt gezet. Volgens diplomatieke bronnen heeft De Klerk deze eis gesteld toen hij gisteravond een spoedberaad had met de vice-voorzitter van het ANC, Nelson Mandela. De ontmoeting had plaats na de beweringen van de politie dat er een komplot was ontdekt van leden van de Zuidafrikaanse Communistische Partij om de regering omver te werpen.

Hoewel Mandela geen commentaar gaf na de twee uur durende ontmoeting in Pretoria, ontkennen bronnen van het ANC en van de Communistische Partij krachtig de beweringen van een komplot. Het wordt onwaarschijnlijk geacht dat Mandela zal toegeven aan de eis van De Klerk.

Dit zou kunnen leiden tot een afgelasting van de volgende gespreksronde tussen de twee partijen op 6 augustus, waarmee het hele proces van onderhandelingen om te komen tot een nieuw Zuid-Afrika zonder apartheid in gevaar wordt gebracht.

De veiligheidspolitie beweert dat er bewijsmateriaal is dat leden van de Communistische Partij (SACP), sinds lange tijd een bondgenoot van het ANC, de gedeeltelijke amnestie die door De Klerk was verleend hebben gebruikt om wapens en guerrillastrijders het land in te smokkelen ter voorbereiding van een gewapend offensief in geval van mislukking van de onderhandelingen.

De politie beweert ook documenten te hebben gevonden van een bijeenkomst van de Communistische Partij die gehouden werd op 19 of 20 mei in de stad Tongaat in Natal precies twee weken na de eerste ontmoeting tussen de regering en het ANC waarin Slovo de leden van zijn partij zou vertellen dat wat er ook voor overeenkomst tussen de partijen zou worden gesloten, deze niet geldig zou zijn voor de Communistische Partij.

Dit betekent volgens de regering een grove schending van het vertrouwen, aangezien Slovo deel uitmaakte van de ANC-delegatie bij die eerste ontmoeting en hij zijn handtekening heeft gezet onder de gezamenlijke overeenkomst die daar tot stand kwam. Men denkt dat De Klerk in het licht hiervan het standpunt zal innemen dat Slovo niet acceptabel is als lid van de ANC-delegatie bij toekomstige ontmoetingen.

Men denkt dat De Klerk in het licht hiervan het standpunt in zal nemen dat Slovo niet acceptabel is als lid van de ANC-delegatie bij toekomstige ontmoetingen.

Hoe Mandela zal reageren, is niet duidelijk. De Klerk had ook al bezwaar tegen de aanwezigheid van Slovo voor de eerste ontmoeting, maar toen weigerde Mandela keihard om hem te verwijderen, en verklaarde in het openbaar dat de langdurige verwantschap van de twee organisaties voor hem uitermate belangrijk was.

Aan de andere kant hoopt de ANC-leider vurig dat het onderhandelingsproces doorgang vindt en zal hij waarschijnlijk alles doen wat in zijn vermogen ligt om een mislukking te voorkomen.

In feite draait alles om de geloofwaardigheid van de bewijslast van de politie. Woordvoerders van het ANC en de SCAP geven toe dat er mensen en wapens het land zijn binnen gebracht, maar wijzen erop dat het ANC nog niet heeft toegezegd de gewapende strijd op te schorten.

Hoewel het ANC erkent dat het misschien de wapens weer moet opnemen in geval van een mislukking van de besprekingen, ontkent het voordeel te hebben getrokken van de amnestie door een gewapende opstand op te zetten, of dat het niet vast van plan is het onderhandelingsproces goed te laten verlopen.

Het ANC heeft de politie ervan beschuldigd de wapenvondst te gebruiken om het komplot te verzinnen teneinde een wig te drijven tussen het ANC en de SACP. Ronnie Kasrils, hoofd van de inlichtingendienst van de guerrilla-vleugel van de SACP gaf gisteren tegenover buitenlandse correspondenten toe dat er plannen waren besproken over wat te doen als de besprekingen zouden mislukken. Hij zei dat het mogelijk was dat de veiligheidspolitie beslag had gelegd op documenten die hierop betrekking hadden en deze aanwendde om ze op zijn manier uit te leggen.

Met geen van beide formules wordt op het moment al gewerkt. Clase vroeg onderwijsinstellingen om voor 15 juni commentaar bij hem in te dienen, waarna hij een duidelijke beleidsbeslissing zou nemen. Intussen verzekerde hij op een bijeenkomst van conservatieve Afrikaner directeuren van scholen op 4 juni in Pretoria dat de voorstellen bedoeld waren om maar een beperkt aantal afwijkingen van het basisbeleid toe te staan en dat zij niet bang hoefden te zijn dat de regering afbreuk zou doen aan het 'own affair' principe in het onderwijs.

    • Allister Sparks