Prijs voor plagiaat; Plagiaat valt in de prijzen

Het beeldje is hoogst lelijk, maar ook om een andere reden mag het geen eervolle onderscheiding worden genoemd. De in brons gegoten tuinkabouter staat voor de Plagiarus, de jaarlijks in Duitsland uitgereikte prijs voor treffend plagiaat in de sector industriele vormgeving. Wie het kleinood wordt toegekend, heeft zich het meest misdragen. De bedrijfsrepresentant die het tijdens de presentatie van winnaars blij lachend in ontvangst komt nemen, is niet goed wijs het plagiaat zal hem, dankzij de massale publiciteit, nog jarenlang worden nagedragen.

Met instemming van de Duitse initiatiefnemer, een ontwerpbureau in Ulm, worden idee en uitvoering van de plagiaatprijs vanaf dit najaar in Nederland geplagieerd. Tijdens de opening van een expositie van frappant plagiaat, op 9 november in 't Susterhuys te Culemborg, zal voor het eerst een Nederlandse tuinkabouter beschikbaar zijn. De naaperij zal ook hier niet langer onbestraft blijven.

Strijdlustig wrijft de Beusichemse ontwerper Koen Jansen, gespecialiseerd in spellen en speelgoed, zich reeds in de handen. 'Een paar jaar geleden stuurde een Finse glasfabriek een geval naar de Duitse organisatoren, 'zegt hij. 'Hun ontwerp was geplagieerd in Italie. En die Italianen waren nog zo naief om hun prijs te komen ophalen. Daar zijn alle media op ingesprongen en twee jaar later was dat bedrijf failliet. Dat wil ik hier ook wel eens meemaken!' Jansen, die het in Nijmegen gevestigde vakblad Design bereid vond de jaarlijkse uitreiking van een Plagiarus op zich te nemen, spreekt naar eigen zeggen uit persoonlijke ervaring. Herhaaldelijk moet hij merken, dat zijn ontwerpen in een nabij of ver buitenland ongevraagd worden overgenomen. De boosdoeners weten, dat het voor de geplagieerde ontwerper vaak een uiterst lastig en hoogst kostbaar karwei is de diefstal aan te tonen. Hij wil aan die pijnlijke herinnering niet te vaak meer terugdenken, maar snijdt desgevraagd voor een keer nog het onderwerp van de Clickets aan de magnetische knikkers, waarmee uitvinder Sebastiaan Vos een paar jaar geleden miljonair dacht te worden. Jansen + Partners ontwierp een aantal verschillende spelletjes, inclusief de verpakkingen, die met de knikkers konden worden gespeeld. 'Die zijn allemaal geplagieerd, 'stelt de ontwerper mismoedig vast. Dat de droom van Vos in rook opging omdat er in Zwitserland al een soort magnetische knikkers bestond, is in dit kader minder relevant, maar voor Jansen aanleiding tot een diepe zucht.

Het deponeren van industriele ontwerpen is, zegt hij, voor de gemiddelde vormgever een veel te kostbare zaak. 'Er gaan hier per jaar zo'n zestig ontwerpen de deur uit. De goedkoopste registratie kost al 1000 a 1500 gulden. Dat zou me meer dan 60.000 gulden per jaar kosten, alleen al aan registraties. Er gaan dagen voorbij dat ik dat bedrag niet in mijn zak heb.'

Hetzelfde geldt voor het vervolgen van vermeende of overduidelijke namaak: 'Ik heb een keer overwogen dat te doen en belde een jurist die gespecialiseerd was in auteursrecht. Die zei: begint u maar eens met 10.000 gulden op onze bankrekening te storten. Tja, dan vergaat je de lust. 'De plagiaatprijs is uitsluitend bedoeld voor de navolging van vormgeving die onder een andere naam op de markt wordt gebracht. Dus niet voor de nep-Swatch-horloges en de nep-Lacosta-shirts die de westerse markt overstromen daarvoor staan de getroffen merkartikelfabrikanten al jarenlang beproefde juridische tegenmaatregelen ten dienste. Het gaat om de nagemaakte telefoons, meubels, gezelschapsspelen, gereedschappen, speelgoederen en geschenkverpakkingen waarvan de bestrijding veel lastiger is. De reputatie die Taiwan op dit gebied heeft, is volgens Jansen niet verdiend. 'Maar wat je wel vaak ziet, is dat westerse bedrijven met het produkt van een ander onder hun arm naar Taiwan gaan en daar vragen: kun je dit namaken?' Hij heeft een voorbeeld bij de hand: de Glowworm van de Duitse speelgoedfabrikant Otto Simon, die in kinderbedjes het inslapen zou vergemakkelijken, is in opdracht van een Westeuropees bedrijf in Taiwan gekopieerd. Een rechtszaak leverde een veroordeling op, inclusief 'niet malse' schadevergoeding.

Het motto van de Plagiarus luidt: Wer kopiert, wird blamiert. Dat laat zich vrij eenvoudig en nog steeds rijmend in het Nederlands vertalen. Gedupeerde vormgevers kunnen hun navolgers tot 31 augustus aanmelden. De inzendingen worden geexposeerd, het meest flagrante voorbeeld krijgt de prijs. Jansen hoopt met zijn initiatief de basis te leggen voor een jaarlijks evenement. 'En als een bedrijf onze prijs niet wil hebben, dan duwen we die gewoon op slinkse wijze door de achterdeur naar binnen. Ze zullen het weten!' Inlichtingen over aanmeldingen geven Jansen + Partners, Oranjestaat 3, 4112 JE Beusichem en het tijdschrift Design, Passage Marienburg 8, 6511 PM Nijmegen.