Japan probeert te wennen aan 'horidee' en 'ledjaa'

TOKIO, 26 juli De kledingimporteur Waturu Ishibashi kon niet geloven dat Nederlanders maar 24 vrije dagen per jaar hebben. Hij heeft er wel 75. Hij telt zijn zondagen en de nationale feestdagen mee.

Nog maar een kwart van de Japanners kent de luxe van een vijfdaagse werkweek. Een zomervakantie van langer dan een week is voor vrijwel niemand weggelegd. Japanse ambtenaren draaien overuren om te proberen het Japanse volk ertoe te bewegen het wat rustiger aan te doen. Een reden is tegemoet te komen aan druk uit het buitenland: al dat overwerk op onopgenomen vakantiedagen is immers niet bevorderlijk voor het inperken van het Japanse handelsoverschot waarop het buitenland, de VS voorop, al jaren aandringt.

Een andere reden is dat zelfs op het machtige MITI, het ministerie van internationale handel en industrie, wordt ingezien dat de economische groei die Japan de laatste decennia heeft doorgemaakt niet tot een evenredige toename van het welzijn van de Japanse bevolking heeft geleid. Sterker nog, industriele groei is vaak ten koste gegaan van de individuele Japanner. De grondprijs die zo sterk is gestegen dat zelfs een piepklein flatje in Tokio onbetaalbaar is geworden voor de doorsnee 'salariman' is er een schrijnend voorbeeld van.

Om te voorkomen dat deze 'welvaartsparadox', zoals het verschijnsel wordt genoemd, de moraal van de werkende bevolking gaat ondermijnen, wordt op alle betrokken ministeries gebrainstormd hoe het leven van de Japanner er aangenamer op kan worden gemaakt. Ledjaa ('leisure'), furii taimu ('free time') en horidee ('holiday') zijn, bij gebrek aan een inheemse term, de sleutelwoorden. Het Japans kent slechts 'werken' en 'lanterfanten', daartussenin zit niets.

Het ministerie van arbeid, dat campagne voert voor een kortere werkweek en langere vakanties, meldde verheugd dat Japanners deze zomer gemiddeld 7,1 dagen vakantie houden, een record. Het ministerie van volksgezondheid zette echter een domper op dit goede bericht, want zijn studiegroep naar vakantiegedrag concludeerde in een recent rapport dat de Japanners hun vrije dagen niet zinvol weten te benutten. Onderzoek heeft uitgewezen dat ze ofwel een hectisch programma langs bomvolle toeristische plaatsen afwerken, ofwel thuis uitgestrekt liggen te niksen. Van rifureshu ('refresh') komt op deze manier niets terecht, terwijl daar nu juist de waarde van vakantie in schuilt. Het rapport doet ook aanbevelingen. Om te leren ontspannen zouden werknemers er goed aan doen om elke werkdag tien minuten tot een half uur uit te trekken voor niets doen. Dat mag in het weekend worden opgevoerd tot een uur. De vakantie zelf vormt weer een goede training voor de periode na het pensioen. Voor velen betekent hun pensionering nu een pijnlijk afkicken van hun werkverslaving.

Concrete maatregelen om Japanners van het werk af te houden blijven echter uit. De Levensstandaard-commissie, een studiegroep die direct rapporteert aan de eerste minister, heeft wel mogelijkheden onderzocht om werkgevers te dwingen tot vakanties, maar concludeerde dat 'een flexibel systeem waarin tegemoet gekomen kan worden aan de verschillende behoeften' gehandhaafd moest worden. Veel bedrijven die nu al kampen met een arbeidstekort zouden door verplichte lange vakanties nog verder in de problemen kunnen komen.

Er zijn ook nog praktische problemen op te lossen voordat Japanners van hun vakantie kunnen genieten. De belangrijkste reden dat Japanners hun vrije dagen niet opnemen is 'hun collega's geen last te bezorgen'.

De oplossing daarvoor is iedereen tegelijk vrij te geven en het bedrijf een week te sluiten, bij voorkeur op een moment dat andere bedrijven dat ook doen. Het gevolg is dat in de tweede week van augustus alle golfbanen afgeladen vol zijn, evenals de pretparken, de tempels, de vliegvelden, de zwembaden en de hotels. Wie niet maanden van te voren boekt tegen hoogseizoenprijzen is veroordeeld tot een week tv kijken thuis met het hele gezin.

Om aan de toenemende behoefte aan recreatie te voldoen, heeft het ministerie van bouwzaken twee jaar geleden de 'Resort-wet' ingevoerd die met aantrekkelijke belastingvoordelen de ontwikkeling van vakantieprojecten moet bevorderen. Dat heeft ertoe geleid dat in hoog tempo langs prachtige kustgebieden hotelketens zijn verrezen. Bergwouden zijn gekapt voor de aanleg van ski-pistes en natuurgebieden zijn tot golfbaan omgetoverd. Waardoor grondprijzen buiten de grote steden nu ook stijgen en waardoor, net als bij de industrialisatie van twintig jaar terug, natuur en milieu worden opgeofferd voor economisch gewin.

Want de ledjaa-sector heeft een gouden toekomst. Supermarkten, staalbedrijven, banken en telefooncorporaties zetten dochterfirma's op om een graantje mee te pikken in deze groei sector. Als iedereen het hele weekend vrij heeft en 20 vakantiedagen per jaar zou opnemen, levert dat 790.000 banen op in een industrie die 120 miljard gulden meer waard wordt. En het gros daarvan blijft in Japan, want nog geen 1 procent van de Japanners gaat naar het buitenland op vakantie.

Binnenlands vertonen ze overigens hetzelfde vakantie gedrag als overzee: met een groepsreis volgens een strak schema zoveel mogelijk obligate bestemmingen fotograferen. Dezelfde overgave waarmee ze zich aan het werk zetten, leggen ze ook in hun vakantie aan de dag. Avontuur en ontdekking horen niet bij de charmes van reizen. Een horidee is pas een horidee in een als daarvoor geschikt aangemerkte omgeving. Een hele nieuwe generatie krijgt het er druk mee om een even zo nieuwe generatie een gevoel van rifureshu te bezorgen.