ARCHITECTUURTENTOONSTELLING IN GAUDI'S CASA MILA; Het goudenvierkant van Barcelona

Een typisch Spaanse stad is Barcelona niet: folklore, flamenco, castagnetten en gitaren zijn er niet te bekennen. Het oudste deel, de Barrio Gotico rond de kathedraal, biedt met hoge, vrijwel dichte muren een strenge aanblik. Op een binnenplaats kan men daar nog wat pilaren zien, afkomstig van een tempel die werd gebouwd door de Romeinen in een tijd dat het door de Phoeniciers gestichte Barcelona al een oude stad was. Ook de resten van de hoge middeleeuwse muren en poortgebouwen zijn eerder indrukwekkend dan pittoresk.

De sfeer inverreweg het grootste deel van de stad is vooral Parijzig: chique en ruim, met brede trottoirs langs eindeloze boulevards, die prestigieus zijn bebouwd. Aan New York herinnert het blokvormige stratenpatroon, dat zich over een grote oppervlakte uitstrekt. De hoeken van de vierkanten zijn telkens afgesneden, zodat op elke kruising een plein ontstaat dat een kwart slag is gedraaid. Naast de grote boulevards, de Gran Via, de Passeig de Gracia en de Diagonal, is er geen verschil in belang tussen hoofd- en zijstraten. Anders dan in Parijs, waar de eenvormige bebouwing door de balkons een langgerekte en horizontale indruk maakt, doen de straten veel afwisselender en rijziger aan. Alle blokken zijn, net als de Amsterdamse grachten, bebouwd met individueel opgetrokken huizen, vaak van een grandeur die hen tot palau (paleis) verheft en dan weer doet denken aan Venetie.

Hoewel de 1.7 miljoen inwoners hun stadin de strijd met het Castiliaanse Madrid juist heel Catalaans vinden, is Barcelona een waarlijk cosmopolitische stad, waar het aangenaam is te vertoeven: geen fietsers en brommers, de trottoirs niet overwoekerd met allerlei straatmeubilair. Bovendien zijn er in het midden van de Ramblas en andere boulevards wandelpromenades en terrassen. Het is in Barcelona zoals het er hoort te zijn en zoals men het ook elders zou wensen. Slechts de acht slanke torens van de Sagrada Familia van Gaudi, zoals die zijn te zien vanuit het door Gaudi ingerichte park Guell, vanuit het dakrestaurant van het warenhuis El corte Ingles, vanaf de berg Montjuic of vanuit de kabelbaan over de haven, maken telkens weer duidelijk dat men in Barcelona is en nergens anders ter wereld.

Overal is het even mooi in deze Eixempla, de uitbreiding van destad die tussen 1860 en het begin van deze eeuw totstand kwam: de tijd die elders Sezession, Jugendstil of Art Nouveau heette en die men in Barcelona Modernisme noemt. Maar het allermooist zijn een groot aantal gebouwen in El Quadrat d'Or, het 'gouden vierkant' ten noordwesten van de oude stad. Een prachtige fototentoonstelling (deels metfascinerende, levensechte stereoscopische beelden) over de bouw daarvan kan men zien op de eerste verdieping van het bijzonderste woongebouw van Barcelona: Casa Mila aan de Passeig de Gracia, een spectaculair bouwwerk (1906-'12) van Gaudi. Het is ook een van de weinige echt grote gebouwen: het golft elegant en robuust tegelijk om de straathoek.

Na de verbazingwekkende en opwindende Sagrada Familia is dit Gaudi's beroemdste bouwwerk. Niets is recht aan dit gebouw, alles is bol, afgerond, kraagt uit of wijkt terug. Het zeven verdiepingen tellende appartementenblok ziet eruit alsof het in de Flintstones-tijd is gehouwen uit een reusachtig blok steen. De Barcelonezen noemen Casa Mila dan ook La Pedrera, de steengroeve. De balkonhekken bestaan uit barok heen en weer slingerende stroken ijzer die als uitbundige lianen lijken te zijn gegroeid uit de wapening van de onzichtbare betonconstructie.

Een aantal malen per dag kan men ook het dak bezoeken: schoorstenen en ventilatiekokers zijn er vermomd als een griezelig leger van gehelmde soldaten en als pudding-achtige sprookjesbouwsels. Wie hiervandaan naar de Sagrada Familia kijkt, ziet uitsluitend nog de gematerialiseerde fantasie van Gaudi. Casa Mila, destijds fel omstreden, is inmiddels eenook door de Unesco beschermd monument, waaraan in de loop der tijd veel is veranderd, maar dat nu zoveel mogelijk wordt gerestaureerd. De buitengevel is schoongemaakt, maar de uitbundig kleurige beschildering van de binnenhoven moet nog worden hersteld. In de tentoonstellingsruimte zijn de muren van de kamers verdwenen, maar de plafonds zijn er nog: afgeronde panelen, waarvan het stucwerk eruitziet als de gestolde rimpeling van de golven op het strand. Nergens heb ik eenexpositieruimte zo zien concurreren met een tentoonstelling, die zich bovendien buiten voortzet in het 'Gouden vierkant'. Een fraai geillustreerde en gedocumenteerde gids wijst op 150 van de mooiste huizen, waaronder nog enkele andere van Gaudi. Maar bijna alles op straat is hier even bijzonder: de Eixempla van Barcelona is een permanente expositie.

    • Passeig de Gracia 92. t
    • M 31 Okt. Di. t
    • Zo. 11-15U. Toegang Gratis
    • Casa Mila
    • Kasper Jansen'El Quadrat D'Or'. Barcelona
    • M Za. 10-14