Liberalen stappen uit Oostduitse regeringscoalitie

BONN, 25 juli De crisis in de Oostduitse regeringscoalitie is een feit nu de liberale BFD-fractie (20 van de 400 zetels in de Volkskammer) haar gisteren heeft verlaten.

De Ost-SPD (88 zetels) doet dat vrijdag, tenzij premier Lothar de Maiziere (CDU) alsnog instemt met haar ultimatieve eis dat de DDR tot de Bondsrepubliek toetreedt voor de algemene Duitse parlementsverkiezingen (2 december). Het DDR-kabinet kwam vanmorgen vroeg bijeen om de toestand te bespreken. De SPD-ministers waren daarbij aanwezig, de liberale ministers Viehweger (volkshuisvesting) en Preiss (lagere overheden) bleven weg, de als liberaal partijlid geroyeerde minister Wunsche (justitie) was wel present.

De Maiziere gaat morgen voor een kort werkbezoek naar zijn collega Vranitzky in Wenen, maar hij heeft een gesprek 'en marge' daarvan met kanselier Kohl op diens Oostenrijkse vakantie-adres aan de Wolfgangsee afgezegd. Daarmee neemt hij tevens enigszins afstand van verwijten van SPD en liberalen als zou hij zich de afgelopen dagen hebben laten leiden door de Westduitse CDU/CSU. Als vrijdag volgens verwachting ook de SPD opstapt verliest De Maizieres coalitie haar gekwalificeerde en haar eenvoudige meerderheid in de Volkskammer. Zij kan dan nog slechts rekenen op vaste steun van 199 leden. Toch wil de premier doorregeren tot december, als het moet met wisselende meerderheden.

Hij gaat ervan uit dat de liberalen en de SPD toch hun steun zullen blijven geven aan alles wat snelle totstandkoming van de Duitse eenheid dient, inclusief wetsvoorstellen die een eenvoudige meerderheid vergen en besluiten waarvoor een meerderheid van twee derden nodig is (267 zetels, bijvoorbeeld over het tweede staatsverdrag en de toetreding tot de Bondsrepubliek). De BFD nam haar beslissing gisteravond nadat De Maiziere in een ontmoeting met de fracties van BFD en SPD zijn standpunt had gehandhaafd dat de DDR op de weg naar het 'eenwordingsverdrag' met de Bondsrepubliek haar zelfstandigheid zo lang mogelijk moet bewaren. De liberale partij- en fractievoorzitter Rainer Ortleb deelde daarna mee dat De Maiziere het zijn groep daarmee onmogelijk maakt om langer in de coalitie te blijven. De BFD wil, net als de SPD, dat nu wordt besloten ten gunste van toetreding van de DDR tot de Bondsrepubliek op 1 december opdat vervolgens bij de verkiezingen in heel Duitsland overal een kiesrecht en een kiesdrempel van 5 procent gelden. Als daarover niet tijdig wordt besloten houden de twee Duitse staten bij de verkiezingen nog een keer een verschillend kiesrecht. De DDR zou dan nog een kiesdistrict met een kiesdrempel van 3 procent vormen, alleen dan zouden partijen die alleen in de DDR aantreden, zoals de conservatieve DSU en de communistische PDS, kans hebben in het nieuwe Duitse parlement te komen.

Ortleb kreeg gisteren onmiddellijk bijval van graaf Lambsdorff, de voorzitter van de Westduitse (liberale) FDP, die De Maiziere een 'vertragingstactiek' verweet. Volgens Lambsdorff en zijn Oostduitse geestverwanten is een spoedig DDR-besluit over toetreding tot de Bondsrepubliek niet alleen nodig omdat alle Duitse parlementariers straks gelijk gelegitimeerd moeten zijn maar ook omdat het voor de Oostduitse economie en werkgelegenheid gewenst is dat buitenlandse investeerders zo snel mogelijk zekerheid krijgen.

Volgens De Maiziere zijn de Oostduitse liberalen 'omgevallen nu het in de DDR moeilijk wordt' en hebben zij zich door partijtactische overwegingen van Lambsdorffs FDP laten leiden. In de Westduitse CDU/CSU wordt dat net zo gezien. De secretaris-generaal van de Beierse CSU, Huber, bijvoorbeeld noemde het vertrek van de BFD uit de Oostduitse coalitie vanmorgen 'politieke vaandelvlucht op bevel van graaf Lambsdorff'.

Bij de eerste vrije parlementsverkiezingen in de DDR, voor de 400 zetels van de Volkskammer, op 18 maart van dit jaar, kwamen van de 12.426.443 kiesgerechtigde Oostduitsers 11.604.418 (93,98 procent) op. Zij brachten 11.541.155 geldige stemmen uit, die zij bij een kiesdrempel van (toen nog) 1 zetel of 0,25 procent zo verdeelden:

Partij Aantal stemmen Zetels

CDU 4.710.598 163 Demokratischer Aufbruch 106.146 4 DSU 727.730 25 Samen Alliantie voor Duitsland 192 SPD 2.525.534 88 BDF (liberalen) 608.935 21 PDS 1.892.381 66 Bundnis '90 (o.a Neues Forum Demokratie Jetzt)336.074 12 Boerenpartij (DBD) 251.226 9 Groenen226.932 8 Nationaal-Dem. Partij (NDPD) 44.292 2 Vrouwenbond DFD 38.192 1 Vereinigte Linke 20.342 1

Sindsdien zijn twee DSU-ministers/parlementariers overgegaan naar de CDU, de liberale minister Wunsche heeft zijn partij moeten verlaten maar blijft de coalitie steunen. Premier De Maiziere kon totnutoe ook rekenen op de steun van de Boerenpartij, die zich bij de CDU wil aansluiten. Gisteren hebben echter drie Volkskammer-leden van die partij en de enige afgevaardigde van de Vrouwenbond zich bij de SPD gevoegd. Als vrijdag ook de SPD uittreedt zou De Maizieres coalitie al met al nog over 199 zetels beschikken.