Dooi breekt door in geschiedenisboeken

ROTTERDAM, 25 juli De politieke omwentelingen in Oost-Europa zullen het komende schooljaar al in sommige Nederlandse leerboeken voor aardrijkskunde en geschiedenis worden behandeld.

De afbraak van de Berlijnse Muur en de val van de communistische regimes in Oost-Europa zijn voor de uitgevers van schoolboeken geen aanleiding voor complete herdrukken. Wel biedt een aantal van hen de actuele geschiedenis in speciale, losse katernen bij bestaande leerboeken. Schoolboeken die in voorbereiding waren hebben op het laatste moment extra hoofdstukken gekregen met titels als Het Nieuwe Europa en Dooi in de Koude Oorlog. Op de mogelijkheid van een Duitse eenwording loopt een enkele auteur alvast vooruit. 'Veel mensen huiveren als ze aan een verenigd Duitsland denken', schrijven de auteurs van het 'Inlegkatern DDR' dat uitgeverij Educaboek als supplement heeft uitgebracht bij het aardrijkskundeboek Driesprong. 'De confrontatie met een herrezen militaire en economische macht in Midden-Europa is voor velen allerminst aanlokkelijk. Wat zou een verenigd Duitsland op sportgebied betekenen?

Niet alleen Becker en Graf die op Wimbledon de dienst uitmaken, maar Duitse atleten alom die tot vervelens toe olympische medailles in de wacht slepen.' Het katern is geschreven voor leerlingen van MAVO en LBO (lager beroepsonderwijs) die zich het komende schooljaar moeten voorbereiden op het eindexamen aardrijkskunde. Vast staat dat 'De beide Duitslanden' een van de examenonderwerpen is. De titel van het examen zal mogelijk nog veranderen, aldus een woordvoerder van het ministerie van onderwijs en wetenschappen. Maar zij acht het 'vrijwel uitgesloten' dat nog verandering komt in de omschrijving van de te behandelen leerstof. Die betreft onder meer 'de invloed van het IJzeren Gordijn op de onderlinge betrekkingen' van de twee Duitslanden. De kandidaat moet 'een vergelijking kunnen maken tussen de maatschappelijke stelsels van de DDR en van de BRD'. Schoolboeken kan men niet vaker dan eens in de vijf jaar wijzigen, zegt N. de Cloet van uitgeverij Malmberg in Den Bosch. 'Snel met herdrukken komen zou te duur zijn voor de scholen en de leerlingen.'

Malmberg heeft daarom een los katern gemaakt, met de titel De omwentelingen van 1989 in Oost-Europa, dat kan worden gebruikt bij alle bestaande historische leermethodes van de uitgeverij. 'We bieden geen afgerond stuk geschiedschrijving', schrijft auteur A. Kaarsemaker in de inleiding, 'maar gegevens en een selectie uit persberichten.'

Hij wijst op de risico's van zo'n methode: 'In Europa is nog zoveel in beweging'.

Maar: 'Zeker is wel dat het jaar 1989 zal worden geboekstaafd als (onder andere) het jaar van de omwentelingen in het Oostblok'. Hoe de geschiedenis gemaakt en ook geschreven wordt lezen de leerlingen in chronologisch gerangschikte kranteberichten. In het hoofdstuk over Roemenie bijvoorbeeld: '27 December In de tien dagen die de strijd heeft geduurd, zijn naar schatting 70.000 doden en vele malen meer gewonden gevallen'.

En een bladzijde verder: '7 April Het werkelijke dodental overschrijdt niet de duizend'.

Uitgeverij Wolters Noordhoff in Groningen heeft twee boekjes die op stapel stonden in de serie Toegang bijtijds kunnen aanpassen. In het geschiedenisboek van de serie treffen de leerlingen van het IBO (individueel beroepsonderwijs) en LBO voor wie de methode is geschreven, nu in het hoofdstuk Leven met de muur foto's van de afbraak. Ze worden onderricht in de begrippen glasnost en perestrojka en moeten antwoord geven op de vraag: 'Hoe is het gesteld met de glasnost en de perestrojka in Oost-Europa?'.

Ook leren ze wat de oorzaken zijn van de dooi in de Koude Oorlog: 'Beide supermachten begonnen zich bedreigd te voelen, omdat ze elkaar vele malen konden vernietigen' en: 'De bewapeningswedloop kostte geweldig veel geld'. De meeste schoolboeken van aardrijkskunde en geschiedenis zullen dit schooljaar echter niet zijn aangepast aan de nieuwe situatie. 'Het is ondoenlijk om herdrukken te maken van alle boeken die nu in omloop zijn en nog in de magazijnen liggen', zegt een woordvoerder van Meulenhoff Educatief. De opgelaaide nationaliteiten-kwestie in de Sovjet-Unie ten spijt, besluit het slothoofdstuk over de Sovjet-Unie van De Geo Geordend van deze uitgeverij (deel 2 voor MAVO, vijfde druk, tweede oplage 1989) nog met de paragraaf: Moskou, het onbetwiste centrum.