Veranderingen

Een van de minder geslaagde dingen in de voetballerij is de omstandigheid dat geld vaak recht maakt wat krom is. Ooit, toen de pecunia nog hoegenaamd geen rol speelde, spraken twee toonaangevende spelers, die op het voorstel van de trainers waren afgegaan te pogen elkaar uit de wedstrijd te spelen, na afloop af dit nooit meer te zullen proberen. Het betrof Mannus Francken en Bok de Korver en het geschiedde in de dagen van Olim, dus ieder mag in 1990 daar zijn neus voor ophalen.

Toch getuigde die afspraak van begrip voor sportiviteit en tegelijkertijd van gevoel voor eigenbelang. Want om voortaan hun eigen spel te spelen functioneerden zij het beste. Nu zijn tegenwoordig de eisen totaal anders en al is de bal nog steeds rond en de velden met krijtlijnen uitgedost: dat zijn zo ongeveer de enige elementen welke niet aan wijziging hebben blootgestaan.

Een van de merkwaardige veranderingen in topvoetbal of wat daarvoor probeert door te gaan, is het vastleggen van spelers tot ver voorbij die in topsport geldende leeftijden. Drie corners stonden in mijn jongenstijd op het veldje achter ons huis voor een 'pinantie' en even zeker was dat je na je 35ste levensjaar niet meer prominent kon voetballen.

De meeste spelers waren tamelijk clubgebonden. Toen de Spartaan Okkie Formanoy de overstap naar Feyenoord had gemaakt, ging er een schok door de Sparta-gelederen. Dat hoorde rond 1930 een Kasteelbewoner niet te doen, vond men. Stel je voor dat het klassieke binnentrio van HBS uit de jaren vijftig (Van der Vegt-Langelaan-Kuneman) zich bij ADO of VUC had gemeld het Haagse voetbalhuis zou uit zijn voegen zijn gebarsten. Je kon wel verkassen in die tijd, maar dan ging je naar Quick (wat de prominente ADO'ers Herman Choufoer en Aad van Kampen ook inderdaad deden) maar toen was hun grote tijd voorbij en bovendien speelde Quick in iets lagere regionen.

Frappant anno 1990 is dat men sommige spelers zo ongeveer wil vastleggen tot ze aan hun AOW toe zijn. Het ergste voorbeeld is Vanenburg, die tot zijn 65ste onder de PSV-pannen is. En nu lees ik dat Vitesse John van den Brom een contract heeft aangeboden dat doorloopt tot diens veertigste jaar. Zou het ook kunnen zijn dat het spreekwoord dat zegt dat regeren bestaat uit vooruitzien hier foutief wordt toegepast? Voorlopig kan het bewijs nog geenszins worden geleverd. Vanenburg greep weliswaar naast het eindtoernooi van het WK en heeft geen groot clubseizoen achter de tengere rug, maar hij kan best nog jaren van waarde zijn voor zijn huidige werkgever. Toch is hij nog steeds niet uitgegroeid tot de absolute crack die hij destijds beloofde te zullen worden. Het zou kunnen zijn dat de bijna grenzeloze zekerheid welke hem in Eindhoven is verschaft, eerder remmend dan stimulerend op zijn ontwikkeling als profvoetballer werkt.

Wie voor veel geld speelt, moet voortdurend scherp staan. Maar wie weet dat zijn kostje toch al is gekocht, kan heel gemakkelijk de zeer menselijke neiging in zich voelen opkomen om enig water over de akker te laten lopen. Betrokkenen zullen te vuur en te zwaard betogen dat in hun geval daarvan geen sprake is. Maar naar mijn gevoel hoort bij optimaal presteren de wetenschap dat het ook mis kan gaan. Kan het niet misgaan in financieel opzicht, dan ligt de prikkel tot uitblinken 'slechts' op het ouderwetse vlak van eergevoel en sportiviteit. Ik zeg niet dat spelers als Vanenburg en Van den Brom daarmee gebrekkig bedeeld zijn karakterologisch gezien, maar wel dat op hun plichtsbetrachting een onevenredig groot beroep wordt gedaan.