Italie schrikt met 'schandaal CIA/P-2' wakker uit Mondiale-droom

ROME, 24 juli De bom is alsnog ontploft. Drie weken nadat de Italiaanse staats-tv meldde dat de Amerikaanse inlichtingendienst CIA via de vrijmetselaarsloge Propaganda Due (P-2) geld zou hebben gegeven aan Italiaanse terroristen, is hierover enorme opschudding ontstaan. Verscheidene politieke partijen hebben een openbaar debat geeist, waarbij niet alleen terroristen, vrijmetselaars en geheim agenten in het beklaagdenbankje moeten zitten, maar ook journalisten. De meeste Italianen hadden hun schouders opgehaald, ongelovig of berustend, na de beschuldigingen. TG1, het journaal van Rai Uno, is het meest bekeken en hoogst gewaardeerde telegiornale. Maar na de vier lange reportages tussen 28 juni en 2 juli gebeurde er niets. Veel mensen waren toen nog aan het dromen over het voetbal en van Italie als wereldkampioen. Anderen waren kennelijk sceptisch geworden over de kansen om Licio Gelli achter de tralies te krijgen. Deze voormalige leider van P-2 wordt genoemd in vrijwel alle schandalen van eind jaren zeventig, begin jaren tachtig, en was ook nu weer de sleutelfiguur. Maar Gelli zit al maanden rustig in zijn Villa Wanda in Arrezzo. Hij heeft huisarrest nadat zijn artsen hadden verklaard dat hij hartklachten had die een dringende ingreep noodzakelijk maakten. Dat blijkt wel mee te vallen, want Gelli heeft de afgelopen tijd meer vrienden op bezoek gehad dan artsen.

President Cossiga, geen groot voetballiefhebber, was een van de weinigen die zich opwonden. De beschuldigingen zijn te belangrijk om te worden genegeerd, schreef hij de volgende dag in een brief aan premier Andreotti. Cossiga's hartekreet is twee weken lang geheim gebleven, maar kwam in de openbaarheid nadat Gelli vorige week opnieuw aan de justitie was ontsnapt, met een vrijspraak in de zaak van de bloedige bomaanslag in Bologna, tien jaar geleden.

Eind vorige week lekte de brief bij stukjes en beetjes uit, mogelijk op initiatief van de president zelf, en zondag werd de volledige tekst gepubliceerd. Woordvoerders van premier Andreotti hebben gisteren gezegd dat een landsadvocaat opdracht heeft gekregen de beschuldigingen te onderzoeken, en dat toen bleek dat ook de justitie al bezig is met een onderzoek. De beschuldigingen van een band tussen de CIA, P-2 en terroristen zijn niet nieuw. Gelli is regelmatig beschuldigd van betrokkenheid bij extreem-rechtse terreuraanslagen, die bedoeld zouden zijn geweest om de chaos te vergroten en in dit vacuum zijn eigen loge, die een soort staat in de staat was, meer macht te geven. Ook zijn er eerder aanwijzingen geweest dat leden van de CIA contacten hebben gehad met leden van de vrijmetselaarsloge. Vrijwel de hele top van de Italiaanse geheime dienst zat in de loge. De valse sporen waarvoor de geheime diensten in ieder geval voor een deel verantwoordelijk zijn vormen een hoofdoorzaak voor het feit dat veel onderzoeken naar extreem-rechtse terreurdaden niets hebben opgeleverd. Dat Gelli een rol zou hebben gespeeld bij de moordaanslag op de Zweedse premier Olof Palme, in 1986, was eveneens bekend bij de politie in Stockholm, zo heeft de leider van het onderzoek, Hans Olvebro, tegen Zweedse kranten gezegd. Harde bewijzen daarvoor zijn echter nooit gevonden. De twee mannen die in de journaal-reportages optraden als voormalige medewerkers van de CIA, van wie er een zijn gezicht in doeken had gewikkeld om onherkenbaar te blijven, hadden gezegd dat de moordaanslag op Palme een tegenprestatie was van Washington aan Iran, nadat in 1980 de vrijlating van de Amerikaanse gijzelaars was opgehouden tot na het aantreden van president Reagan. Iran zou het hoofd van Palme hebben gewild wegens diens verzet tegen wapenleveranties. In zijn brief aan premier Andreotti heeft president Cossiga ook geschreven dat de Rai voor het gerecht zou moeten worden gedaagd als de beschuldigingen niet waar blijken te zijn.

Een hoofdthema in het debat is nu de vraag of de makers van de reportages wel voldoende hebben gedaan om de explosieve beschuldigingen die werden geuit langs een andere weg bevestigd te krijgen. Zo ontbrak in het programma een simpele reactie van de CIA. Er werden geen pogingen gedaan om de achtergrond van de twee vermeende voormalige geheim agenten, van wie er een werd geidentificeerd als Dick Brenneke, nader aan te geven. In een verklaring die gistermiddag in Washington werd uitgegeven stond dat de CIA 'rondweg ontkent dat meneer Brenneke ooit een agent van de CIA is geweest of op een of andere manier geassocieerd is geweest met de CIA ... Beschuldigingen die aan hem worden toegeschreven over de betrokkenheid van de organisatie bij terroristische activiteiten in Italie of bij de moord op Palme zijn absolute nonsens'. Het verweer van Nuccio Fava, de hoofdredacteur van TG1, op de beschuldigingen van onzorgvuldigheid was weinig indrukwekkend. 'Wat kon ik doen? Het onderzoek leek me interessant', zei hij. Het tekent de luchtige opvatting die veel Italiaanse journalisten over hun werk hebben. Het is helaas niet de BBC, schreef de Romeinse krant Il Tempo over TG1. Maar het verschil met de journalistieke normen in noordelijker landen is af en toe wel erg groot. Ook gerenommeerde Italiaanse kranten maken fouten waar de medewerker van het plaatselijke suffertje voor zou worden ontslagen. Enzo Forcella, een van de gerenommeerde commentatoren van de kwaliteitskrant La Repubblica, schreef vanmorgen dat goede journalistiek nu eenmaal niet mogelijk is zonder fouten te maken.

De vakbond van journalisten heeft verontrust gereageerd op de brief van Cossiga en gezegd dat de mogelijkheid van journalisten om controversiele zaken te onderzoeken in gevaar komt. TG1-hoofdredacteur Fava vroeg provocerend of hij de reportages dan voor uitzending aan de regering had moeten voorleggen. Maar dat verandert niets aan het feit dat de beschuldigingen in de reportages zijn gebaseerd op de verklaringen van twee getuigen wier betrouwbaarheid niet aantoonbaar is gecontroleerd. Gelli heeft vanuit zijn comfortabele villa aangekondigd dat hij tien miljard lire, bijna zestien miljoen gulden, van TG1 zal eisen wegens laster. En opnieuw verwacht hij als winnaar uit de rechtszaal te komen.