Gatt akkoord met landbouwcompromis-De Zeeuw

GENEVE, 24 juli Een Nederlands succesje bij de onderhandelingen over vrijhandel in de wereld binnen de zogeheten Uruguay-ronde van de GATT (Algemene overeenkomst over tarieven en handel) in Geneve: ir. Aart de Zeeuw, voorzitter van de landbouwgroep, is er gisteren in geslaagd de 105 deelnemende handelsnaties zover te krijgen zijn compromisvoorstel te aanvaarden. Zijn werkdocument, een basis voor verder overleg, heeft de meningsverschillen tussen de VS en de EG over het afbreken van landbouwsubsidies weliswaar niet verkleind, maar wel komen beide handelsblokken na drieenhalf jaar bekvechten overeen concreet te zullen onderhandelen.

Met de aanvaarding is een lastig obstakel weggewerkt. Binnen het TNC (Trade negotiations committee, dat toezicht houdt op het verloop van de Uruguay-ronde) kunnen topambtenaren zich nu concentreren op de veertien overige netelige zaken, zoals een vrijer dienstenverkeer, of een nieuw textielakkoord.

Deelnemers willen niet zover gaan te spreken van een doorbraak, maar een zoveelste handelsoorlog tussen de VS en de EG over landbouw zal het cruciale overleg deze week niet langer dwarsbomen.

De vooralsnog tijdelijke oplossing van de slepende controverse tussen de EG en de VS was even simpel als vindingrijk. Na het vergelijk op de economische topconferentie in Houston tussen de zeven grote industrielanden (G-7) over het landbouwdocument van De Zeeuw, was opnieuw onenigheid ontstaan tussen beide handelsblokken over de interpretatie ervan.

Washington eiste van de EG harde toezeggingen, dan wel grotere toeschietelijkheid, om de externe landbouwsubsidies te verlagen een van drie deelgebieden, naast vrijere markttoegang en de aanpak van interne steunmaatregelen. De Zeeuw kwam gisteren met een kantje tekst, ingenieus voortbordurend op de acht pagina's van het document waarover in Houston, na vijf uur debatteren, overeenstemming was bereikt. Met die overeenstemming oogstte De Zeeuw, die al sinds 1983 binnen de GATT over landbouw onderhandelt, onmiddellijk wereldfaam.

De tekst van gisteren is wat vager, om ruimte te laten voor wat wordt genoemd 'wezenlijk' en 'intensief' verder overleg in augustus. Voor 1 oktober moeten alle 105 deelnemende landen lijsten hebben opgesteld, waarin alle handelsrestricties uitgebreid staan opgesomd. Ook moeten ze aangeven hoeveel en in welk tijdsbestek er gesnoeid kan worden. Een 'internationaal geharmoniseerd' streefpercentage ontbreekt vooralsnog. Over de details moet nader worden onderhandeld, voordat in december in Brussel de ministers knopen doorhakken bij de afsluiting van de Uruguay-ronde, die dan vier jaar heeft geduurd.

De Zeeuw, 66 jaar, en gepensioneerd directeur-generaal landbouwzaken op het ministerie van landbouw in Den Haag, blijft bescheiden onder dit succes. 'We zijn er nog niet', waarschuwt hij. Hij geeft toe dat de hoofdproblemen nog niet zijn opgelost. Wel is met deze overeenkomst over de procedure een aanzet gemaakt voor een compromis. Maar alle substantiele meningsverschillen tussen de EG en de VS blijven overeind.

De voorwaarden die de EG verbindt aan het onderbrengen in tarieven van alle steunmaartegelen, zoals een herschikking (rebalancing) via een mondiaal toegepaste meeteenheid (AMS) blijven bestaan. Ook heeft Brussel moeite met De Zeeuws voorstel de externe subsidies dubbel zo hard aan te pakken als de interne.

Anders dan de voorzitters van de veertien overige onderhandelingsgroepen heeft De Zeeuw vanaf het begin geweigerd te werken met onderhandelingstukken waarin de onopgeloste paragrafen tussen haken blijven staan. De Zeeuw: 'Dit was direct afgesproken in de groep, al was het mijn eigen idee. Ik zag al die stukken vol haken al aankomen. Mijn idee werd gelukkig door niemand weersproken. Wel hebben Japan en de EG geprobeerd mijn stuk voor indiening op 2 juli te amenderen. Ik heb toen gedreigd deze amendementen door te sturen naar de TNC. Daar voelden geen van beide iets voor'. Deelnemers omschrijven De Zeeuw als een beminnelijk man, vertrouwenwekkend, geduldig en koppig in gezonde mate en 'tough' als het erop aankomt. Hijzelf schrijft zijn succes toe aan de lange reeks informele gesprekken die hij in de wandelgangen, in kamertjes achteraf, of in de hoofdsteden voert. 'Daar is niets geheimzinnigs aan. De inhoud van die gesprekken is aan allen bekend. Het gaat erom de grenzen te verkennen van wat voor de deelnemers haalbaar is. Het vertrouwen groeit daarbij vanzelf, zolang je eigen standpunt niet gaat zwaaien'. Stipt afspraken nakomen noemt hij als een andere noodzaak. 'Als ik de Japanners beloof hen te informeren over de inhoud van een informele gespreksronde met hun voornaamste handelspartners, dan doe ik dat ook.' Betekent succes van de Uruguay-ronde nu dat vroeg of laat de landbouw het helemaal zonder steun zal moeten stellen ? De Zeeuw: 'Wat men wil bereiken is dat de steun die naar de landbouw gaat niet meer in de eerste plaats verdisconteerd wordt in de prijzen of via de markt. Wanneer boeren steun nodig hebben om de landbouw te kunnen voortzetten mag die steun gegeven worden los van de markt, of los van aan het produkt gekoppelde steun, bijvoorbeeld door directe inkomensteun of steun voor herstructering van het bedrijf'. Wat hem betreft zullen de boeren niet in de steek worden gelaten. 'Dat wil geen enkel land', zegt hij. Wel zal de harde bescherming van protectionistische maatregelen verdwijnen ten einde het isolement waarin agrarische handelsnaties zich hebben gemanoeuvreerd, te doorbreken op de wereldmarkt.

De Zeeuw voorziet grotere kansen voor de Nederlandse zuivelindustrie wanneer als gevolg van een mogelijk welslagen van de Uruguay-ronde de grenzen verder opengaan. Hijzelf zal na december meer tijd krijgen voor zijn tweede grote passie naast landbouwzaken: piano spelen.