Milieuvriendelijk, comfortabel en veilig maar onpraktisch; Aardgasbus bijna rendabel

ZEIST, 23 juli Onder de buschauffeurs van de streekvervoermaatschappij Centraal Nederland (CN) was vorig jaar de skepsis groot toen de onderneming de Milieu-Aardgasbus introduceerde. In het buswereldje heerste tot dan toe een diep geworteld diesel-conservatisme: nieuwe brandstof stuitte bij voorbaat al op argwaan, maar rijden op aardgas was voor de meeste chauffeurs zoveel als het besturen van een 'rijdende bom'. De directie deed er alles aan om de gasangst bij de chauffeurs weg te nemen. Het personeel kreeg een film te zien waarin een auto met een aardgastank tot Dom-toren hoogte werd opgetakeld en vervolgens te pletter sloeg. In het wrak bleek alleen de gastank, zonder scheuren, zijn oorspronkelijke vorm te hebben behouden. Een andere van gastanks voorziene auto werd in brand gestoken en de tank blies pas gas af toen het hele voertuig was uitgebrand. Ook mitrailleurkogels bleken zonder moeite te worden tegengehouden. Maar film kan nooit helemaal overtuigen. 'Om alle vooroordelen weg te nemen hadden we de gastanks zelf in de brand moeten steken', zegt J. Th. Noordanus, projectleider van de Milieu Aardgasbus van Centraal Nederland.

Cynisch: 'Twee weken geleden zijn de bussen inderdaad getest, maar dat heeft ons wel tien miljoen gulden gekost'. Bij de grote brand, begin juli, in de garage van Centraal Nederland in Utrecht gingen twee gasbussen in de vlammen op, evenals 32 diesels. De aardgasbussen gedroegen zich beheerst. De tanks onder elke bus 11 stuks van tachtig liter bliezen onder de hoge temperatuur zichzelf helemaal leeg. Alleen de busbanden knalden uit elkaar.

De temperatuursmeltstrip had goed gefunctioneerd. 'Een betere reclame hadden we niet kunnen hebben', zegt ing. H. Lataster, hoofd distributie en centrale technische dienst van het Gasbedrijf Centraal Nederland, dat bij het busproject is betrokken.

Hoewel in het openbaar vervoer diesel voorlopig blijft domineren is Noordanus ervan overtuigd dat de toekomst aan de gasbus is.

Centraal Nederland met 600 bussen de tweede busvervoerder van het land laat binnen enkele maanden tien nieuwe aardgasbussen rijden. Voorts heeft de maatschappij aan TNO en ECN opdracht gegeven voor een haalbaarheidsstudie naar een grootschaliger gebruik van gasbussen. Een vestiging met 45 gasbussen zou onder de huidige omstandigheden 'bijna' rendabel zijn. Ook de stadsvervoerbedrijven van Groningen, Den Haag en Rotterdam (Autobus Circulatieplan) beproeven de aardgasbus, die in Noord-Italie, Australie, Nieuw-Zeeland en Canada al een bekender fenomeen is.

Een aardgasbus heeft de nodige voordelen. Allereerst is aardgas is een milieu-vriendelijke brandstof, waarvan Nederland een grote voorraad heeft. De uitstoot van stikstofoxyde (NOx, zure regen) is bij de gebruikte ('lean burn') aardgasmotor ongeveer 8 a 10 keer minder dan bij een dieselmotor. De koolmonoxyde produktie (CO) is 25 keer lager. De uitlaatgassen zijn vrij van zwavelverbindingen, de uitstoot van roet en stank zijn minimaal.

Dit wil niet zeggen dat de aardgasmotor het milieu volledig ontziet. Zoals bij alle mengselzuigermotoren komt een beperkt gedeelte van de brandstof onverbrand vrij, in dit geval dus almethaan. Centraal Nederland neemt binnenkort een proef met een simpele oxydatie-katalysator om aan dit euvel wat te doen. Ook voor chauffeur en passagier is de gasbus een prettig vehikel: minder lawaai (een reductiemet 2 decibel) en minder trillingen.

Nadelen zijn er ook. De actieradius is nog beperkt (450 kilometer) en het tanken duurt tamelijk lang. Gas moet eerst in een comprimeerstation op de juiste druk worden gebracht. Dat is geen sinecure als bedacht wordt dat de druk van het gasleidingennet in de stad Utrecht 5,5 bar, in de provincie 8 bar en bij de particulier 0,10 bar telkens moet worden opgevoerd tot 200 bar. De tanktijd duurt daardoor 15 tot 20 minuten per bus, hoewel die tijd door uitbreiding van de comprimeercapaciteit gehalveerd kan worden. Het is niet mogelijk om bussen kort achter elkaar te vullen. Door het grote drukverschil is particulier gebruik van aardgas als brandstof voorlopig illusoir, een vorige week gelanceerd plannetje in die richting van het Gasbedrijf Oost-Groningen was dan ook wat al te vluchtig.

Aardgas is lichter dan lucht en stijgt bij eventuele calamiteiten op, terwijl het vloeibare en zwaardere LPG bij de grond blijft hangen en derhalve onveiliger is. Centraal Nederland krijgt binnenkort de beschikking over een vulstation in de buitenlucht en wil in de toekomst ook de mogelijkheid hebben om 's nachts 'binnen' te tanken (zogeheten slowfillsysteem). Het Gasbedrijf Centraal Nederland ging het busbedrijf in het begin van de jaren tachtig voor met de ombouw van de eigen bedrijfsauto's tot aardgasauto's. De resultaten waren dermate hoopgevend dat het gasbedrijf besloot om in samenwerking met DAF en de Nederlandse Gasunie de aardgasmotor verder te ontwikkelen. De motor, die ook in de gasbus wordt gebruikt, is een omgebouwde dieselmotor, waarin het mengsel van aardgas en lucht door een bougie wordt ontstoken.

De helft van het wagenpark van 65 auto's heeft inmiddels een aardgasinstallatie. 'We gaan ze allemaal ombouwen', verzekert Lataster van GCN. Het break-even point ligt bij 12 tot 13.000 kilometer, terwijl de dienstauto's gemiddeld 20.000 kilometer per jaar rijden. Het gasbedrijf had een paar jaar geleden in de Verenigde Staten een verkennend gesprek met autofabrikant Ford over de mogelijke ontwikkeling van gasauto's. Lataster: 'Ford was geinteresseerd, maar vroeg hoeveel honderdduizend auto's we wilden hebben'.

Wat het gebruik van aardgas relatief nog duur maakt is de beperkte toepassing ervan. Voor kwantum-kortingen op onderdelen komen de busmaatschappijen nog niet in aanmerking. Zolang de ombouw van dieselbussen niet seriematig gebeurt, blijven de kosten relatief hoog. Aardgas is als brandstof aanmerkelijk goedkoper dan diesel (een station met 45 bussen met een jaarlijkse vervoerprestatie van 3,3 miljoen kilometer verstookt 349.000 gulden aan aardgas en 856.000 gulden aan diesel, maar daar komen dan weer de kosten voor comprimeren en ombouwen bij. Per saldo zou gas licht verliesgevend zijn, vooral de verhoogde wegenbelasting (8.000 gulden voor aardgas tegen 3.000 gulden voor diesel) blijkt van grote invloed op het break-even point.

Financiele steun van de overheid is voorlopig onontbeerlijk.

Centraal Nederland krijgt voor het gasproject subsidie van de Nederlandse Maatschappij voor Energie en Milieu (NOVEM), de eerste bus, die bij de brand volledig in rook opging, was vrijgesteld van extra wegenbelasting.