'De overheid zal moeten inzien dat het nu spaak loopt' Verpleeghuizen vol, neurologen slaan alarm

ROTTERDAM, 23 juli Prof. dr. A. Staal, hoofd van de neurologische afdeling van het Dijkzigt-ziekenhuis in Rotterdam, uit zijn wanhoop op een beschaafde manier: 'Er moet svp-gvd wat gebeuren'.

Van de 67 bedden voor volwassen patienten op zijn afdeling worden er tussen de 20 en 25 bezet door patienten die in een verpleeghuis thuishoren. Voornagenoeg al deze mensen is hulp in het ziekenhuis een gepasseerd station, zij kunnen niet meer genezen. Ze liggen op het verkeerde bed. Daardoor kan het gebeuren dat mensen die bijvoorbeeld een beroerte hebben gehad via de huisarts die een plaats zoekt voor zijn patient van Staal te horen krijgen 'dat er geen plaats is in de herberg'. Staal: 'In de ergste gevallen liggen mensen soms half verlamd thuis enmoeten zich maar zien te redden met hulp van buren en familie'. Staal zegt te spreken namens alle huisartsen en neurologen in de regio Rotterdam, een verzorgingsgebied van ongeveer 1,2 miljoen mensen.

'Ik heb ze natuurlijk niet een voor een gesproken, maar ze boksen wel allemaal met dit probleem', weet Staal, die tevens hoogleraar neurologie aan de Erasmus Universiteit is. Ook de Rotterdamse huisartsenvereniging vindt de huidige situatie niet langer acceptabel. Een arts moet soms hemel en aarde moet bewegen om een patient in ziekenhuis of verpleeghuis geplaatst te krijgen.

Soms heeft Staal een huilende huisarts aan de lijn, omdat deze er niet in slaagt een plaats voor een ernstig zieke patient te vinden.

Uitwijken van Dijkzigt naar een neurologie-afdeling in een van de kleinere ziekenhuizen in de omgeving houdt ook een keer op, aldus Staal. Een week geleden moest hij een huisarts teleurstellen die een plaatszocht voor een 85-jarige vrouw die acuut rechtszijdig aan arm en been verlamd was geraakt, niet meer kon spreken en incontinent was.

Staal weet niet waar zij uiteindelijk terechtgekomen is. 'In de 20 jaar dat ik dit werk doe heb ik nooit geklaagd, maar nu loop ik vast. Collega-neurologen in andere ziekenhuizen van Gouda tot Dordrecht zeggen 'Staal, we zitten vol, het kan niet meer'. Dit is een noodtoestand.' Tot het voorjaar was het aantal verpleeghuisbedden op de afdeling van Staal nog aanvaardbaar, vindt hij zelf. Twintig op de 67 was voor die tijd nog een uitzondering, nu is het bijna een minimum geworden, zo blijkt uit een overzicht dat de neuroloog te voorschijn haalt. 'Een onhoudbare situatie', concludeert Staal, die zijn werkwijze vergelijkt met die van een arts die aan het front tussen de gewonden staat. Op het slagveld kan niet iedereen worden geholpen, er moet worden geselecteerd. 'Het is een kwestie van gewonden ziften, triage. Als de minister-president, die in Rotterdam woont, onverhoopt een acute hersenvliesontsteking krijgt, is het zeer de vraag of we hem voor behandeling kunnen opnemen', aldus de neuroloog.

Brandbrieven die Staal naar de regionale inspecteur voor de volksgezondheid in Zuid-Holland en aan de Gemeentelijke Geneeskundige Dienst (GGD) in Rotterdam stuurde, oogstten begrip voor de problemen en de omstandigheden waarin Staal en zijn medewerkers hun werk moeten doen. Staal: 'Ze schrijven terug dat het probleem besproken wordt en dat mijn gegevens kloppen, maar dat weet ik verdomme ook wel. Daar koop ik weinig voor'. Volgens de GGD en de inspectie gaan hun inspanningen aanmerkelijk verder. Een kant-en-klare oplossing is er niet, zegt W. E. Schrader, hoofd sociaal-medische zorg van de GGD in Rotterdam, maar er wordt wel naar een manier gezocht waarop de omstandigheden kunnen worden verzacht. De GGD en de huisartsen in Rotterdam hebben het voornemen om in overleg met de verpleeg- en ziekenhuizen in de regio een centrale registratie te ontwikkelen. Dat zou ertoe moeten bijdragen dat de bedden voortaan worden bezet door de mensen die daar thuishoren.

De problematiek kan volgens Schrader niet los worden gezien van het overheidsbeleid, dat jarenlang was gericht op bezuinigingen in de gezondheidszorg. In de afgelopen week, bij het vaststellen van debezuinigingen voor 1991, is deze sector de dans opnieuw niet ontsprongen; er moet nog eens 120 miljoen gulden worden ingeleverd.

De bron van de problemen op de neurologische afdeling van Staal moet worden gezocht in de verpleeghuizen. 'Die staan ook met de rug tegen de muur. Daar is weliswaar nog voldoende plaats voor nieuwe bewoners, maar ontbreekt het aan personeel en geld om meer mensen te verplegen.' De nood in de verpleeghuizen is zo groot dat de afgelopen maanden opnamestops zijn ingesteld, vooral in de Randstad. In de regio Rotterdam gingen de verpleeghuisdirecties in juni in op het verzoek van het personeel om het aantal bedden met vijf procent te verminderen omdat het minimumniveau aan zorg niet meer kon worden gegarandeerd. Dat houdt in dat minder mensen vanuit ziekenhuizen naar verpleeghuizen doorstromen en daarvan ondervinden Staal en zijn collega's elke dag de gevolgen. Op 17 juli was de situatie als volgt: van de 46 mensen in de regio Rotterdam die op een plaats in een verpleeghuis wachtten, lagen er 32 op een ziekenhuisbed, ofwel 69,5 procent. Die dag stonden er in totaal 165 mensen op de wachtlijst voor een verpleeghuis.

Hoewel een maand geleden landelijk afspraken werden gemaakt over extra geld voor het verminderen van de werkdruk en verplegendenen verzorgenden er met de nieuwe CAO voor het Ziekenhuiswezen iets op vooruit zijn gegaan, blijven de problemen in de verpleeghuizen en daarmee in de ziekenhuizen voorlopig acuut.

De patienten die op de afdeling van Staal niet meer genezen kunnen worden en op de wachtlijst staan voor een plaats in een verpleeghuis, trekken een zware wissel op het verplegend personeel. Zij vergen meer hulp dan de doorsnee-neurologie-patient.

Eten, wassen, aankleden; overal moeten ze bij geholpen worden. Extra aandacht vergen de psycho-geriatrische patienten die in plaats van in een verpleeghuis op de afdeling van Staal vertoeven. Van de 20 mensen die nu niet op Neurologie thuishoren, zijn dat er nu drie. 'Het is heel vervelend als er hier een patiente bloot over de gang loopt. Als een mannelijke patient dan ook nog eens hetzelfde doet, heb je hier wild-west-taferelen.' De geneeskundig inspecteur van de volksgezondheid voor Zuid-Holland, I. M. Schicht, heeft vorige week in een brief bij de provincie en het Rijk aangedrongen op maatregelen die op de problemen in de grote steden zijn toegesneden. Aanleiding zijn de omstandigheden zoals in Rotterdam, waar de inspecteur onlangs behalve door de neuroloog Staal door de huisartsen in de Maasstad op is gewezen.

'De situatie in Dijkzigt is niet uitzonderlijk, maar wel typerend voor de grote stad. Daar moet een apart beleid op worden gezet', meent Schicht. 'Ziekenhuizen hebben bedden moeten inleveren, zijn gefuseerd of gesloten. Daardoor is de druk op de andere ziekenhuizen toegenomen. Daar komt de slechte personele bezetting nog bij.' Staal: 'Het moet maar eens afgelopen moet zijn met de bezuinigingen op de gezondheidszorg, met name waar het de zorg voor ouderen betreft. De overheid zal moeten inzien dat het nu volledig spaak loopt'.

Prof. A. Staal (Foto NRC Handelsblad/ Chris de Jongh)