Amsterdams Zomerfestijn gekenmerkt door uitersten; Magie en spektakel op straat

AMSTERDAM, 23 juli In de acht jaar van zijn bestaan heeft het Amsterdamse Zomerfestijn, dat duurt tot en met aanstaande zondag, een traditie gevestigd van tegendraadse kunstuitingen. De projecten, die verspreid door de stad op ongewone lokaties te zien zijn, laten zich niet gemakkelijk indelen bij een kunstvorm. De programmering is extreem; grootschalige spektakels naast breekbare performances op de vierkante meter. Terwijl vorig jaar veel voorstellingen hun merites al elders bewezen hadden, neemt de artistiek leiding dit jaar meer risico's met projecten die op het Zomerfestijn voor het eerst te zien zijn.

Zo'n programmering zorgt voor aangename en onaangename verrassingen.

De opening op de Dam werd een teleurstelling. De beloofde 'orkaan over de hoofden van de toeschouwers' bleef uit. Twee containerwagens veroorzaakten even commotie door met veel geraas hun inhoud van lege archiefkasten op de keien te werpen, gevolgd door een langdurig en onduidelijk gesleep met diezelfde kasten. 'De gevaren van de bureaucratie', daar had het kennelijk iets mee te maken. Maar het belangrijkste ontbrak: de magie die dit afgezaagde thema tot leven kon wekken.

Op die magie moest men tot de volgende avond wachten, toen de Westberlijnse theatergroep R. A. M. M. in Die Akte hetzelfde thema onderhanden nam. In een studio-ruimte waar publiek en spelers door elkaar liepen, richtte R. A. M. M. een ambtelijk bureau in. De gebruikelijke kantoorhandelingen waren getransformeerd tot rituelen.

Een uitkering kon men hier alleen aanvragen via de fysieke kwellingen van het vagevuur. Duivelse ambtenaren gekleed in das en pak - dat wil zeggen, regenpak - volvoerden hun rituele slachting op de aanvrager. Telefoonboeken suisden als discussen langs de toeschouwers. Met het acrobatische spel dat de hele ruimte besloeg, een enerverende belichting en rauwe muziek bewerkte R. A. M. M. de zintuigen zeer direct. De toeschouwer leek omringd door chaos en intimiderend geweld, maar in werkelijkheid hielden de spelersvan R. A. M. M. met vakmanschap en fysieke beheersing de voorstelling volledig in de hand.

Voor een ander uiterste zorgt Afdeling Schouwspel Amsterdam met een opvoering van Artauds toneelstuk over incest en vadermoord Les Cenci. De lokatie is een flink eind buiten de bewoonde wereld op het voormalige ADM-terrein. Het decor in de 'Loods Olyfant' herinnert in zijn monumentaliteit aan het traditionele repertoiretoneel. Zelfs coulissen en een geschilderd achterdoek ontbreken niet. Net als R. A. M. M. legt Afdeling Schouwspel Amsterdam nadruk op het rituele in het menselijk handelen. Zij zoekt dit echter niet in ongebreidelde vitaliteit, maar in streng gestileerd spel engeposeerde houdingen. Een echte grote zaal-produktie, die vanaf morgenavond tot en met zondag elke avond te zien is.

Dit achtste Zomerfestijn wordt gekenmerkt door uitersten. De verbrokkelde arcades en het water rondom de oude graansilo aan de Van Diemenstraat vormen het decor voor de manifestatie Kunst aan het IJ. Een veerpont leidt de bezoekers rond over dit territorium van kunstenaars en kermisklanten. Op de kade vliegt een tot zeilschip omgebouwde tractor, met een jonkvrouw in het kraaienest, in brand.

De kunstenaar en zijn assistente rennen met water af en aan, terwijl de jonkvrouw in een rookkolom van brandend plastic verdwijnt. De boot vertrekt in tussen naar de volgende happening.

Tussen scheepswrakken bij de Oude Houtmankade arriveert een prins te vroeg bij een nog niet belaagde prinses. De draak spuwt vuur als mosterd na de maaltijd, waarbij hij zelf in brand vliegt. Een imposante vuurspuwende vogel, ontsproten aan de fantasie van Bart Sabel en Steven Cieply, klapwiekt voor de aanlegsteiger. Verreweg het mooiste omgevingskunstwerk is de oude graansilo zelf. Hij stamt uit de tijd dat fabrieken nog als kastelen gebouwd werden. De gemeente Amsterdam zit ermee in haar maag. Het bakstenen gebouw is in het midden gebroken en een nieuwe bestemming is moeilijk te bedenken.

Afbraak is onaanvaardbaar, daarvan weet de boottocht van het Zomerfestijn te overtuigen.

Het festival heeft trouwens een thema: kunst en technologie. Vandaar dat in de catacomben van het festivalcafe Fredie Beckmans' videodrama Introspection te zien is, een tragikomisch juweeltje over een man met drie hersenen. En in hetzelfde kader zijn nog te verwachten: het televisie-concert Komputing 4 van Yntse Vugts, de 'interactieve tv-uitzendingen' van Van Gogh TV en het afsluitende computergestuurde concert van Pop Mechanica. Maar er komt ook nog een demonstratie met leuzen als 'Ignorance is The Agent of Fear' door de Engelse multi-media-groep Greater than One, en een mime-voorstelling, Het stenen oog van Henriette Brouwers, gebaseerd op beelden en tekeningen van Alberto Giacometti. De veelzijdige programmering past echter niet goed in zijn thematisch jasje. Het Zomerfestijn blijft een zwerver tussen de keurige Nederlandse festivals.

Inlichtingen: 020-274394 of 244265.