Soms lijken sculpturen te zijn gegroeid in de natuur

In de betrekkelijke eenzaamheid van zijn atelier in het Friese Steggerda werkt Guus Hellegers (52) door aan zijn beelden die blijven aarzelen tussen de tweede en derde dimensie. Juist in die onzekerheid vinden zij hun kracht. Zijn bronzen worden overheerst door platte vlakken, maar door de steeds geraffineerder toepassing van in en door elkaar schuivende reliefs hebben zij een onverwacht sterke ruimtelijke werking. Hellegers' beelden behelzen de op hol geslagen fantasieen van een medailleur, het zijn zich in de ruimte dringende beeldenaren van penningen.

De onmiddellijk herkenbare stijl van Hellegers biedt een aantal specifieke symbolische mogelijkheden, mede doordat de beelden, al naar gelang de hoek van bekijken, een rijkdom aan verschijningsvormen vertonen. Er omheen lopend wordt, bij voorbeeld, het bronzen beeld ten voeten uit van de Friese dichter-journalist Fedde Schurer in Heerenveen van een plat silhouet tot een welgedane oudere heer, van een scherpe polemist tot de gezellige prater die Schurer ook was. Dat beeld dateert uit 1974. Hoe Guus Hellegers zijn methodiek, techniek en visie sindsdien heeft uitgebouwd en vervolmaakt is nu te zien op de expositie Natuur en sculptuur bij Kunstzaal De Hoge Hees in het Brabantse Eersel. In de buitenopstelling op een gazon, tussen de bomen van een omringende strook dennebos, staan een kleine twintig oudere en recente beelden van Hellegers. Hoogtepunt is de liggende vrouwenfiguur Jaguar, wier gestalte wordt gevormd door enkele bronsplaten die in verschillende hoeken op elkaar zijn geplaatst. Ook in het gezicht overheerst het platte van het relief, maar de derde dimensie is net voldoende aanwezig om het lichaam en het gelaat de gevaarlijke gratie van het roofdier in de vamp te geven.

Hoe de beeldhouwer met zijn Jaguar doende is geweest, valt op het binnengedeelte van de expositie na te gaan aan de hand van een reeks kleine voorstudies. In enkele van de andere plastieken die Hellegers in Eersel laat zien varieerde hij op een thema dat hij van het begin af aan heeft gebruikt, dat van mensen die met de stoelen of banken waarop zij zitten zijn versmolten. Hun lichamen worden de zittingen, hun benen de poten van de zitmeubelen. Of zij worden geheel een met de fiets die zij berijden. Hellegers ontwikkelde in zijn reliefbeelden een consequent toegepaste kubistische variant van de beeldhouwkunst, die het hem mogelijk maakt zijn figuren (oude, eenzame mensen, een liefdespaar, een zwangere vrouw, een vamp, een zorgeloos jong meisje) onmiddellijk te karakteriseren en een direct aansprekende emotionele lading te geven.

Hellegers' collectie is de belangrijkste bijdrage aan de jubileumtentoonstelling van De Hoge Hees, die dit jaar voor de twintigste maal de zomermanifestatie Natuur en sculptuur organiseerde. De galerie is er de afgelopen twee decennia in geslaagd jaarlijks een klein aantal beeldhouwers bijeen te brengen die met elkaar nieuwe tendensen aangeven maar ook de voortzetting van eerder uitgezette lijnen verduidelijken. Hun werk is opgesteld op een grasgazon waarin ieder jaar een ander padenpatroon wordt gemaaid en in een aanpalend stuk bos; kwetsbare stukken krijgen hun plaats op het binnengedeelte van de expositie.

Er doen deze zomer zeven kunstenaars mee, in leeftijd varierend van 26 tot 62 jaar. Voor een deel maakten zij speciaal werk voor de tentoonstelling. Zoals Maria Huls, die de sporen van haar aanwezigheid achterliet in het bos. Daaronder frappeert een magische zandcirkel met zes glanzend gepolijste ronde stenen. Opvallend zijn voorts de fel gekleurde metaalabstracties van Henk Hesselius en de simpele maar zeer aanwezige marmeren en granieten tekens van Lina Hodoroaba. Andere deelnemers zijn Pierre Lumey, Ben Schasfoort en Martin de Vos.

Bescheiden

Een andere buitenopstelling van hedendaagse beeldhouwkunst is deze zomer te vinden in het indrukwekkende park bij Kasteel Groeneveld in Baarn, waar de Nederlandse Kring van Beeldhouwers twaalf leden en niet-leden uitnodigde zich te presenteren. Het lijkt erop dat de organisatoren zich de kritiek hebben aangetrokken die de laatste tijd op de wildgroei van beeldenroutes en -parken wordt uitgeoefend. Dat zou al kunnen blijken uit de titel van de expositie: Achilles, de kwetsbare plek. Daarmee werden de deelnemers gemaand zich wat bescheiden op te stellen en er niet op uit te zijn de natuur concurrentie aan te doen. Hun werkstukken, grotendeels als buitensculpturen voor juist deze omgeving gemaakt, willen slechts accenten zijn in een ambiance waar de door groepen torenhoge rode beuken gevormde kathedralen de toon aangeven. En de tijdens de winterstormen uit de grond gescheurde wortelkluiten van neergestorte woudreuzen, voor een deel nog aanwezig. Het zijn in de schaal van het bos passende natuurlijke monumenten over groeien en onbeheerst sterven. Hopelijk worden ze niet weggehaald door redderende boswachters.

In deze omgeving plaatsten de beeldhouwers hun behartenswaardige kanttekeningen. Sigurdur Gudmundsson is er met zijn Greenhouse for blue, een klein glazen torentje dat een stenen bak met gloeiend ultramarijnblauw pigment beschut. De intense kleur van het poeder is een juichend plekje op de bosgrond, er door de glazen wanden naar kijkend zien we ook de stammen van de tot de hemel reikende beuken rondom en wordt de blik als vanzelf geleid naar hetzelfde blauw in de netten aan het beeld Voorportaal van Connie Dekker en Joris Wille. Het staat spiegelend in een vijver en is niet meer dan een diepblauw waas binnen de strakke lijnen van rechthoekige metaalsculpturen. Hetgeen ter plaatse precies genoeg is. Behalve Gudmundsson was in het park nog een andere IJslander aan het werk, namelijk Hreinn Fridfinnsson die tegen een achtergrond van water en door de storm neergeworpen bomen een kegel en een kubus van metaalgaas en een glanzende staaf neerlegde. De logica van de mathematische aanduidingen contrasteert met de niet minder grote logica in de grilligheid van het gevelde hout. Zoekend tussen het struikgewas komen we de toevoegingen tegen waarvan Hans van der Ban vijf boomstammen voorzag: gipsen vormen op stromatten, gewikkeld rond de stammen. Ze doen denken aan de geheimzinnige boodschappen die het bos passerende volkeren achterlieten, waarschuwingen tegen onheil, attentietekens voor voedsel, totems ter verzoening van goden. De beelden en objecten in het bos bij Kasteel Groeneveld zijn aangenaam onopvallend, ze moeten ontdekt worden en maken dan de indruk er gegroeid te zijn of achtergelaten door wezens die lang geleden tussen de bomen moesten zijn.

Tentoonstellingen: Natuur en sculptuur, t/m 25/8 in Kunstzaal De Hoge Hees, Eersel. Geopend: wo. t/m zo. 11-18 uur. Achilles, t/m 21/10 bij Kasteel Groeneveld, Baarn, dagelijks.