De wereld een markt

Acht Nobelprijswinnaars economie hebben Adam Smith, die 200 jaar geleden is gestorven, deze week in Schotland herdacht. De schrijver van The wealth of Nations is, na jaren van vergetelheid en verguizing, wereldwijd terug in de belangstelling. In de Sovjet-Unie klaagden managers dat de zware industrie geen grondstoffen meer ontvangt. Ze willen een herstel van de centrale distributie omdat een volledige stilstand van de produktie dreigt. Na twee ongelukken in de Siberische olie- en gasvelden doen zich acute problemen voor bij de energievoorziening in de Sovjet-Unie. Onaangekondigd verminderde de Sovjet-Unie zijn olieleveranties aan Tsjechoslowakije.

Na het begin van economische hervormingen is in Polen het aantal werklozen opgelopen tot 642.000; in Oost-Duitsland tot 224.000. West-Duitsland biedt een financieel vangnet voor het failliet van Oost-Europa. Voor de DDR heeft West-Duitsland de kredietgaranties inallerijl verdubbeld tot DM 8 miljard. Het Duitse bankkrediet aan de Sovjet-Unie van DM 5 miljard is al grotendeels gebruikt ten behoeve van aflossing van achterstallige Sovjet-betalingen.

De Europese Gemeenschap houdt vast aan marktordening van de landbouwsector. EG-commissaris MacSherry en de Amerikaanse minister van landbouw Yeutter scherpten het conflict over subsidiering van de landbouw opnieuw aan. Delandbouwsubsidies kosten de EG jaarlijks 88 miljard ecu (200 miljard gulden) in de vorm van belastingen en hogere consumptieprijzen.

Bovendien werkt het systeem van exportsubsidies fraude in de hand. De Commissie dreigde Nederland om een bedrag van 250 miljoen gulden op een totaal in 1988 van 7 miljard gulden aan voorgeschoten exportrestituties niet terug te betalen omdat de Nederlandse douanecontrole op de export van landbouwprodukten mankementen vertoont.

De Commissie kondigde ook aan dat vier landen bepaalde industriesubsidies moeten verminderen. In Nederland gaat het om 60 miljoen gulden aan algemene steun aan de industrie.

In Belgie weigerde een lokale rechtbank om Sabena toestemming tegeven meer landingen op Zaventem uit te voeren. Het einde van de Koude oorlog begint in de wapenindustrie gevolgen te krijgen. McDonnell Douglas, de vliegtuigbouwer, kondigde een inkrimping van zijn personeelsbestand met 17.000 mensen (11 procent) aan. Bij General Dynamics werd in het tweede kwartaal een verlies van 240 miljoen dollar geleden door de afbestelling van wapenaankopen.

Ook bij Citicorp, de grootste Amerikaanse bank, dreigen ontslagen. Gesproken wordt over 15.000 ontslagen na een winstdaling met 34 procent in het tweede kwartaal. Los daarvan staat de benoeming van Onno Ruding als commissaris bij Citicorp deze week.

Het Amerikaanse handelstekort is als gevolg van stijgende olie-importen in mei licht gestegen, tot 7,7 miljard dollar. Richard Darman, de begrotingsdirecteur van het Witte Huis, waarschuwde het Congres dat 100 miljard op de uitgaven moet worden bezuinigd alsgeen begrotingsakkoord wordt bereikt. Zonder maatregelen neemt het tekort komend jaar toe tot 169 miljard dollar, als de kosten van de redding van de Savings en Loans worden meegerekend zelfs tot 231 miljard dollar. In Frankrijk nam Bernard Tapie voor ruim een half miljard gulden eenaandeel van 80 procent in het noodlijdende Adidas, bekend van de schoenen. De Japanse computergigant Fujitsu verbijsterde het Britse establishment door een meerderheidsaandeel in concurrent ICL aan te kondigen. In Japan zelf schokte een schandaal opnieuw de beurs. De Wereldbank ontvouwde een nieuwe strategie voor ontwikkelingslanden waarbij de nadruk op armoedebestrijding, die de Wereldbank begin jaren '80 losliet, weer wordt opgepikt. Investeringen in menselijk kapitaal, in gezondheidszorg, geboortebeperking en onderwijs zijn de beste manier om armoede te bestrijden.