China probeert afneming van zijn invloed te compenseren

PEKING, 21 juli Kort voor het formele herstel van de diplomatieke betrekkingen met Indonesie op 8 augustus heeft China een nieuwe doorbraak bereikt in zijn diplomatieke positie in de derde wereld. De Chinese minister van buitenlandse zaken Qian Qichen brengt momenteel een historisch bezoek - het eerste sinds 1949 aan Saoedie-Arabie om de laatste voorbereidingen te treffen voor het aanknopen van diplomatieke betrekkingen, hetgeen naar verwachting voor de Aziatische Spelen, eind september zal gebeuren.

Saoedie-Arabie is een van de laatste drie invloedrijke landen die nog officiele betrekkingen met Taiwan onderhouden. De andere twee zijn Zuid-Korea en Zuid-Afrika. De oorspronkelijke basis voor de hechte Saoedie-Taiwanese betrekkingen is fundamenteel anti-communisme geweest. China's slechte behandeling van zijn Moslim-minderheid tot 1978 bleef een ander obstakel tegen toenadering. Inmiddels hadden zich grootscheepse economische betrekkingen tussen Riad en Taipei ontwikkeld. Saoedie-Arabie leverde Taiwan ongeveer de helft van zijn olie olie ($ 1.2 miljard in 1988) en Taiwan leverde lichte industrie-goederen en vooral technici en specialisten voor infrastructuur-projecten en de medische sector. Totale handel in 1988 beliep $ 1.86 miljard hetgeen een bindend element voor officiele relaties bleef. De handel tussen Saoedie-Arabie en China bedroeg dat jaar nog slechts $ 234 miljoen. Wegens zijn rol als regionale macht in het Midden-Oosten werd de non-relatie met China echter steeds hinderlijker voor de Saoedies. Als groeiend wapenleverancier in de regio, zorgde China voorjaar 1988 voor een spectaculaire verrassing, de leverantie van CSS2 'Oostenwind' ballistische raketten (IBMs) met een reikwijdte van 3.500 km. De transactie van naar schatting $ 3 miljard dollar was het resultaat van de Amerikaanse weigering - onder druk van de Israel-lobby - om Riad 48 F-15 geavanceerde gevechtsvliegtuigen te leveren. De raketten-handel betekende dat 'Chinese partner-ruil' voor Saoedie-Arabie nog slechts een kwestie van tijd was. Als voorlaatste stap openden China en Saoedie-Arabie vorig jaar handelskantoren in elkaars hoofdsteden. De klap voor Taipei is in feite slechts symbolisch.

De Saoedie-Arabische minister van industrie Abdul Aziz Al-Zamil heeft de afgelopen dagen Taipei bezocht om de Chinese Nationalisten te laten weten dat de internationale situatie een diplomatieke aanpassing noodzakelijk maakt, maar dat de economische betrekkingen geheel in tact zullen blijven en verder zullen groeien. Het betekent echter wel dat Taiwan's plan voor dubbele erkenning volgens de formule 'een land - twee regeringen' weinig kans van slagen heeft. Inmiddels heeft premier Lee Kuan Yew van Singapore aangekondigd ook binnen enkele maanden diplomatieke betrekkingen met China te vestigen.

De zuidoost Aziatische, overwegend Chinese stadstaat heeft noch met China noch met Taiwan ooit officiele relaties gehad, maar heeft zeer speciale culturele, economische en militaire banden met Taiwan. Al jaren heeft Singapore duidelijk gemaakt dat het Indonesie op de voet zou volgens als het de diplomatieke knoop met China zou doorhakken. Lee bagatelliseerde de betekenis van het aanknopen van officiele betrekkingen nog twee dagen geleden voor de Japanse televisie en zei dat hij er niet voor naar China zou reizen. 'Dit is een formaliteit, geen grote gebeurtenis', aldus Lee.

De recente diplomatieke winst is ampele compensatie voor de zware terugslagen die China sinds juni vorig jaar in zijn relaties met het westen heeft geleden. Maar de wezenlijke afneming van China's belang in de wereld wordt er niet door gekeerd. In de nieuwe Amerikaans-Russische verhoudingen is geen behoefte meer aan een derde 'supermacht' voor wereldwijde balanceer-doeleinden. De Koude Oorlog in Europa is ten einde maar in Azie woedt hij nog, met name dankzij China dat volhardt in steun aan twee buitensporige creaties van de Koude Oorlog, Kim Il Sung's Noord-Korea en de Rode Khmer in Cambodja. Nu de VS haar 11 jaar oude beleid van steun aan de Cambodjaanse verzetscoalitie, waarvan de Rode Khmer deel uitmaakt heeft opgegeven en China door zal gaan met exclusieve steun aan die Rode Khmer dreigt er een nieuwe diplomatieke confrontatie tussen China en de VS. De VS zal daarin gesteund worden door de Sovjet-Unie, Vietnam en uiteindelijk de rest van de wereld. 'Als China aan deze heilloze koers vasthoudt zal het uiteindelijk door de knieen moeten gaan en gezicht verliezen of eindigen aan de zijde van een gedoemde Rode Khmer en ook verliezen. In elk geval kan het zo zijn minimale rol van regionale grootmacht niet eens spelen' zei een westerse diplomaat. Een Aziatische diplomaat vulde aan dat het initiatief van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker zelfs de onmiddellijke basis van de Chinees-Indonesische normalisering ondermijnt.

Indonesie wilde na lang wikken en wegen zo graag, om een leidende rol in de oplossing van de kwestie Cambodja te spelen, maar uiteindelijk toch aan de verkeerde kant. President Soeharto maakte nog vorige week een spoedreis naar Bangkok om de Thaise premier Chatichai Choonhavan te overreden het pro-Vietnamese regime in Pnom Penh te erkennen. Dat zal nu vrijwel zeker gebeuren en verder bijdragen tot een nieuw regionaal Chinees isolement. De nasleep van het drama van 4 juni vorig jaar heeft China noodgedwongen een herorientering aan zijn buitenlandse politiek op de derde wereld, met name Azie gegeven. Maar ook dozijnen Afrikaanse presidenten en ministers maakten hun opwachting in Peking, veelal met een financiele verlanglijst en de mededeling dat als er geen geld op tafel kwam zij zouden zwichten voor Taiwan. Volgens een Chinese bron heeft deze diplomatieke 'chantage' enige honderden miljoenen gekost. Na de top van de G-7 is het herstel van volledige betrekkingen met Japan begonnen. Maar een Chinese functionaris merkte op dat Japan de minst aantrekkelijke partner is van dat deel van de wereld dat China iets te bieden heeft. 'De redding voor China ligt toch in goede, stabiele betrekkingen met Amerika en de rest van het westen, maar daarvoor moeten enige reuzezwaaien in binnen- en buitenlands beleid worden gemaakt', aldus een officiele Chinese bron.