Brazilianen verliezen geloof in plan-Collor

RIO DE JANEIRO, 21 juli De verkiezingen in Brazilie van oktober beginnen hun schaduw vooruit te werpen en dreigen een wissel te trekken op het ingrijpende economische hervormingsplan dat de Braziliaanse president Fernando Collor de Mello wil doorvoeren. Het Braziliaanse parlement nam vorige week een wet aan die erin voorziet dat de lonen tot tien keer het minimumloon automatisch worden gecompenseerd voor koopkrachtverlies ofwel inflatie.

Electorale overwegingen speelden daarbij een niet geringe rol. In oktober wordt er een nieuwe Kamer van Afgevaardigden van het Congres gekozen en zijn er tegelijkertijd verkiezingen voor eenderde deel van de Senaat. Ook worden dan nieuwe gouverneurs voor de deelstaat gekozen. De parlementariers zijn erop gebrand een goede indruk te maken op de kiezer en hebben daarbij minder oog voor lange-termijnbelangen. President Collor heeft zijn veto uitgesproken over de loonwet, want hij wil koste wat kost voorkomen dat de inflatie weer gaat toenemen door loonsverhogingen.

Intussen blijkt uit opiniepeilingen dat steeds minder Brazilianen nog geloven in het plan-Collor. Dat is begrijpelijk want de Braziliaan wil snel resultaten zien. Eerdere saneringsplannen mislukten jammerlijk zodat veel Brazilianen bij een beetje tegenwind al denken dat het weer mis is. Tegenwind was er volop de afgelopen tijd voor het plan-Collor. Meteen bij de afkondiging van de maatregelen bleken de economen van de regering te weinig naar de juridische kant van de maatregelen te hebben gekeken. Bij herhaling werden maatregelen door het Hooggerechtshof bestempeld als ongrondwettig zodat deze in een ander juridisch jasje moesten worden gestoken.

Ernstiger nog voor de regering was dat diverse gerechtshoven het bevriezen van de lonen gedeeltelijk onwettig verklaarden. Koopkrachtverliezen die waren opgelopen voor het plan-Collor moesten alsnog worden uitbetaald. In veel gevallen ging het om meer dan 160 procent. Daarnaast blijkt de inflatie weer de kop op te steken en het terugdringen daarvan was het eerste doelwit van het plan-Collor. In juni ging de inflatie alweer naar ruim negen procent na een korte tijd bijna nul te zijn geweest. Dat is nog steeds ruimschoots minder dan de inflatie van voor het plan-Collor, toen die hard op weg was naar de honderd procent per maand. Economen menen dat tien procent inflatie per maand in Brazilie zeer hanteerbaar is, maar na de slechte ervaringen van vroegere plannen vatten veel Braziliaanse kiezers elke prijsstijging op als het begin van het einde van het plan-Collor.

President Collor staat nu voor een lastige keuze. Om de inflatie de baas te blijven moet hij een recessief beleid voeren. Maar als hij politiek populair wil blijven met het oog op de verkiezingen van oktober is een recessie met ontslagen en eventuele sociale onrust ongewenst. Collor persoonlijk heeft niet zoveel boodschap aan het politieke (verkiezings)spel. Hij wekt met zijn arrogante stijl herhaaldelijk de indruk meer gebrand te zijn op een plaats in de geschiedenisboekjes dan op goede relaties in het parlement. Voor het welslagen van het plan heeft hij echter wel degelijk politieke steun nodig.

President Collor heeft nu de tijd tot 10 augustus, als het Congres terugkomt van zijn reces, om een nieuwe loonbeleid uit te stippelen. 'Als de regering voor 10 augustus geen voorstel voor een loonbeleid heeft gepresenteerd waarover valt te onderhandelen en volhardt in haar veto tegen het voorstel dat het Congres zojuist heeft aangenomen, hebben we een ernstig probleem: de parlementariers willen het land niet zonder een loonbeleid laten aan de vooravond van verkiezingen', zo waarschuwt Marco Maciel, een senator van de Partij van het Liberale Front die de regering steunt.

De partij van president Collor, de Democratische Vernieuwingspartij (PRN), heeft slechts een beperkt aantal zetels in het Congres, maar Collor lijkt niet van plan om te proberen de basis van zijn partij die voornamelijk diende voor het lanceren van zijn kandidatuur voor het presidentschap bij de verkiezingen van oktober te verbreden. Bij herhaling heeft president Collor gezegd zich verre te zullen houden van die verkiezingen. Zijn strategie bestaat er vooral uit om bondgenoten te werven onder andere politieke partijen. In de deelstaat Sao Paulo bijvoorbeeld hebben politieke vrienden van de president een stilzwijgend akkoord gesloten met de Sociaal-democratische Partij van Paulo Salim Maluf. Meer directe steun gaf de president aan de kandidaat voor het gouverneurschap van de deelstaat Ceara, Ciro Gomes. De president ontving Gomes allerhartelijkst en zorgde ervoor dat de fotografen volop hun werk konden doen. Vervolgens steeg Gomes aanzienlijk in de opiniepeilingen in Ceara.

De politieke moeilijkheden rondom het plan-Collor hebben al geleid tot een veel zelfbewuster optreden van links. Luis Inacio Lula da Silva van de Arbeiderspartij (PT), die door Collor was verslagen in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, liet maandenlang weinig van zich horen en leek te lijden aan een stevige depressie na zijn verkiezingsnederlaag. Maar nu is hij weer helemaal terug: er is een schaduwregering geinstalleerd en Lula laat van zich horen. 'Het volk heeft nu kunnen zien wie het vorige keer gekozen heeft en het volk is niet zo stom dat het weer op dat soort mensen zal stemmen', zo liet Lula op een verkiezingsbijeenkomst weten.

Opiniepeilingen wijzen echter uit dat links tot nu toe weinig aantrekkingskracht heeft voor de Braziliaanse kiezer. Dat kan natuurlijk snel veranderen als zich tussen nu en de verkiezingen van oktober inderdaad een scherpe recessie aandient. Nu al wordt er in diverse industrieen in Brazilie gestaakt, maar aanwijzingen voor een brede protestbeweging zijn er vooralsnog niet.

De strijd van president Fernando Collor de Mello tegen de inflatie in zijn land is in moeilijker vaarwater terecht gekomen. (Foto Reuter)