Boekwinkelen in Madrid

Barcelona is vanouds de stad van de uitgevers, maar Madrid heeft de mooiste boekhandels. Zou het komen doordat de kustbewoners almaar aan het werk zijn en dus geen tijd hebben voor tijdrovende genoegens, zoals lezen? Met dat antwoord staan ze op de Spaanse hoogvlakte desgewenst onmiddellijk klaar. Maar het past me te mooi in cliches over de rivaliteit tussen nijvere Catalanen en luie Castilianen en het gaat voorbij aan de harde waarheid dat nergens in Spanje veel wordt gelezen, op geen enkele plek. Vergeleken met de rest van Europa besteden de Iberiers maar een zeer gering deel van hun vrije tijd aan boeken. Er is geen land binnen de EG met zo weinig openbare bibliotheken. Daarentegen zijn er in Spanje weer meer cafes dan in heel de rest van Europa samen.

Toch is het betreden van een Madrileense boekhandel in de meeste gevallen een waar feest voor oog en geest. Het aanbod is er overstelpend, zowel als het gaat om verscheidenheid als wat betreft de kwaliteit. Mijn indruk is, dat vrijwel ieder buitenlands boek van enige betekenis binnen de kortste keren in het Spaans wordt vertaald, ongeacht de dikte of de toegankelijkheid. En vooral op het gebied van geschiedenis en actuele non-fictie is ook de eigen produktie imposant.

Hoeveel banden over de historie van de eigen stad zou een gemiddelde Amsterdamse boekhandel in voorraad hebben? Tien? Twintig? In Madrid zijn het er vaak meer dan honderd. Welk aantal publikaties over onze nationale sport, voetbal dus, heeft de doorsnee winkelier in Nederland op de plank? Zeker geen duizend, zoals in Madrid niet eens uitzonderlijk is. De kast Tauromaquia is dan ook, zeker voor buitenlanders, een van de belangrijkste bezienswaardigheden in iedere Spaanse boekhandel.

Aan een politiek of maatschappelijk verschijnsel dat langer dan drie dagen de aandacht van de publieke opinie vasthoudt, wordt in Spanje onmiddellijk een boek gewijd waarin het brede kader, de onderliggende structuren en de psychologie van de belangrijkste betrokkenen uitvoerig worden uiteengezet. Wie zich wil verdiepen in de kwesties van hedendaags Spanje kan in de meeste gevallen de kiosk meteen voorbijlopen en rechtstreeks door naar de boekhandel.

De verklaring voor de bloei van de boekproduktie bij een geringe nationale leesgierigheid moet waarschijnlijk allereerst gezocht worden in het enorme afzetgebied dat Spaanstalige uitgevers hebben. Driehonderdtwintig miljoen wereldbewoners spreken Spaans en zelfs als slechts een vrij gering percentage daarvan die taal ook kan en wil lezen, blijft er nog een aardig koperspubliek over. Daarnaast is er nog steeds een grote culturele honger, oorspronkelijk gewekt door de dorheid van het Franco-tijdperk en tegenwoordig gevoed door de intense behoefte om op ieder gebied modern te zijn en bij Europa te horen. Pas vorig jaar is voor het eerst de jaarlijkse groei van het aantal gepubliceerde boektitels tot staan gekomen, bij een getal van ongeveer veertigduizend.

Het Casa de libros (Gran Via 29) beroemt zich er op, de meeste van die titels permament in voorraad te hebben. Dat mag misschien zo zijn, maar als het gaat om aangenaam verpozen heeft het boekenwarenhuis bijzonder weinig te bieden. De indeling is er onoverzichtelijk, de liften zijn benauwd en het personeel is onwetend en onvriendelijk. In het nabijgelegen filiaal van deze onderneming (Maestro Victoria 3) is het allemaal iets beter geregeld. Ook is er een welvoorziene ramsj-afdeling en dat is een zeldzaamheid in Spanje, waar de uitgevers liever hun prijzen verhogen (vorig jaar met twintig procent) dan de voorraden verkleinen. Voordeel van deze handelwijze: ook boeken die tien of vijftien jaar geleden zijn gepubliceerd, kunnen soms nog worden nabesteld.

Madrid kent verscheidene moderne boekhandelsketens, waarvan Crisol (Juan Bravo 38, Goya 18, Castellana 154) bij mij veruit favoriet is. Ondanks het uiterlijk van inloopzaak (waar ook kranten, tijdschriften, platen en cd's worden verkocht) is het titelaanbod verrassend groot, vooral op het gebied van geschiedenis en beeldende kunst. Zoals het hoort zijn de winkels open tot tien uur 's avonds en ook op zon- en feestdagen (dan tot negen uur). Het personeel weet wat het te koop heeft en de hoofdvestiging in Juan Bravo beschikt over een computer die is aangesloten op de ISBN -lijst. Dat is geen onbelangrijke service, want de gewone beeldschermcatalogus van de Spaanse boekhandel loopt meer dan een jaar achter op de publikatie van nieuwe boeken. Wie na tien uur nog iets te lezen wil kopen, kan terecht bij een van de filialen van Vip's, een nachtwinkel waar ook eten en drinken te krijgen is, of, in het weekeinde en voor wetenschappelijke boeken, bij Barrio de las musas (Santa Maria 34). In de Travesia del Arenal (vlakbij Plaza Mayor) is de curieuze Libreria para bibliofilos gevestigd, waar zowel oude als nieuwe boeken worden verkocht. De mooie, ouderwetse winkel specialiseert zich nergens in, heeft de zoon van de eigenaar me verzekerd, en dat is te zien aan de curieuze sortering van negentiende-eeuws en zeer eigentijds drukwerk op ieder gebied. Oud en nieuw gaan wel vaker samen in Madrileense boekhandels, zo ook bij sommige winkels in de Calle de los Libreros (nabij de hoek van de Gran Via en San Bernardo). In dit straatje met de veelbelovende naam zijn een aantal schilderachtige antiquaartjes gevestigd, wier collectie bij nadere inspectie meestal tegenvalt. Dat laatste geldt ook voor de boekenstalletje aan de rand van het Retiro-park, in de buurt van station Atocha. In de regel zijn antiquarische boeken in Spanje ofwel oninteressant ofwel veel te duur. Wie serieus op zoek is naar bijzondere uitgaven op het gebied van literatuur, geschiedenis en reizen, kan beter eens langs gaan bij Ediciones Atlas (Lope de Vega 18). Geen winkel, maar de uitgeverij van ondermeer de fraaie Biblioteca de Autores Espanoles. In het magazijn stelt een bijzonder vriendelijk echtpaar de klant een catalogus ter hand waaruit blijkt dat ook uitgaven van ver voor de oorlog nog gewoon leverbaar zijn, tegen prijzen die al even vooroorlogs aandoen.

Vrij zeldzaam zijn in Madrid winkels met een ruime keuze op het gebied van buitenlandse literatuur. Turner (Genova 3) is gespecialiseerd in Engels en Frans (en in opnamen van klassieke muziek), Booksellers (Jose Abascal 48) alleen in Engels en Avellan (Duque de Sesto 5) uitsluitend in Frans. Andere gespecialiseerde boekwinkels zijn: Gaudi (beeldende kunst, Argensola 13), Reina Sofia (beeldende kunst, in gelijknamig museum), El Corral de Almagro (theater en film, Almagro 13), La Avispa (theater, San Mateo 30), Anos Luz (reizen, Francisco de Ricci 8) en Crisis (strips, Luna 26). Mijn persoonlijke oase in iedere boekenspeurtocht heet Miessner (Tamayo y Baus 8, op de hoek van Barbara de Braganza). Bij Miessner is niet alleen ingekocht, er is ook gezocht en nagedacht. Ik verdenk het personeel er zelfs ernstig van zelf ook te lezen en in ieder geval kunnen ze zonder de gebruikelijke problemen boeken in het buitenland bestellen. Als dat al nodig is, want zowel op het gebied van Spaans als van Frans, Engels en (vooral) Duits vind je er titels die in iedere andere winkel ontbreken. Er is speciale aandacht voor literatuur uit en over de Spaanstalige wereld in andere talen: Borges in het Duits, Semprun in het Frans, maar ook een obscuur proefschrift over Hitlers plannen in Zuid-Amerika. Alles thematisch geordend zodat de ene vondst naar de andere leidt. Miessner voldoet met glans aan het criterium waarmee men een goede boekhandel van een voortreffelijke onderscheidt: in de eerste heeft men wat je zocht, de tweede maakt duidelijk dat je eigenlijk iets veel beters wilde hebben.