Nep-beer van Blokker moet uit de handel

ROTTERDAM, 20 juli De winkelketen Blokker moet stoppen met de verkoop van een speelgoedbeer die sprekend lijkt op die van de Bijenkorf. Blokker dient het warenhuis tevens een schadevergoeding te betalen van 50.000 gulden. Dat heeft de Amsterdamse rechtbank vanmorgen in kort geding beslist. Van de Bijenkorf-beer, Bob, zijn in nog geen twee jaar 400.000 stuks verkocht. Normaal verkoopt het warenhuis per jaar enkele honderden exemplaren van een aangekleed speelgoedbeest. Blokker introduceerde zijn beer eind maart in zijn keten speelgoedwinkels Bart Smit voor een tientje goedkoper dan Bob van de Bijenkorf die 49 gulden kost. De directie van de Bijenkorf-holding KBB onderhoudt nauwe banden met Blokker, dat een groot minderheidsaandeel bezit van de KBB-detailhandelsketens Retailnet, en dit leidde tot een 'gentleman's agreement'. Blokker zou de huidige voorraad van een paar honderd beren nog mogen verkopen, mits ontdaan van de kleren. Die zouden als bewijs naar de Bijenkorf worden gestuurd. In mei bleek dat de namaak-beren elders in West-Europa werden aangeboden en in juni verschenen ze in de Xenos winkels. De Bijenkorf spande een kort geding aan. Blokker erkende het speelgoedbeest te hebben nagemaakt, maar betoogde dat Bob onvoldoende oorspronkelijkheid bezit om aanspraak te kunnen maken op auteursrechtelijke bescherming. Volgens de Amsterdamse rechter heeft Bob, ook zonder kleren, echter onmiskenbaar een eigen karakter.

De rechterlijke uitspraak is een voorlopige climax van het stormachtige succes van de speelgoedbeer. Bedenker E. Crince Le Roy, hoofd van de divisies cosmetica en nieuwe produkten van de Bijenkorf, heeft zijn zinnen gezet op de verkoop van een miljoen beren in West-Europa. Zijn creatie is uitgegroeid tot een familie behalve de milieubewuste Bob nu ook een zwarte beer en een afgestudeerde vrouwtjesbeer en een stroom van begeleidende boekjes, T-shirts en tassen. Het produkt is al verkocht aan het Franse Galeries Lafayette en aan warenhuizen in Duitsland en de Scandinavische landen.

De schepping van Bob is een gevolg van de problemen die de Bijenkorf de laatste jaren ondervond bij het zich onderscheiden van andere warenhuizen en van de felle concurrentie in de speelgoedbranche. Steeds meer winkels importeren exclusieve produkten en voeren een eigen huismerk. Voor de speelgoedafdelingen komt daar het probleem bij dat er steeds minder kinderen zijn en dat die meer tv-kijken dan spelen.

De concurrentie tussen speelgoedzaken is volgens Crince Le Roy zo hevig dat een populair artikel als Lego wordt verkocht voor niet meer dan de inkoopprijs plus BTW. De Bijenkorf zocht vier jaar geleden de oplossing in speelgoed dat ook volwassenen zou trekken. Crince Le Roy bedacht een autosalon met miniatuur auto's op schaal, die nu in de zomermaanden een miljoen bezoekers trekt. In het najaar van 1986 zag hij Amerikaanse warenhuizen met succes een 'kerstbeer' aanbieden aan klanten die voor een groot bedrag boodschappen hadden gedaan. 'Ik dacht: er is een berentrend.' Hij las Olie B. Bommel en Winnie the Pooh en bedacht een concept voor een beer met karakter en met kleren aan. 'Middels de beer moest de Bijenkorf sympathiek worden gevonden. Het moest een soort mascotte worden, die het geweten van de Bijenkorf toont.'

Niet alleen kreeg de 50 centimeter lange Bob bij de produktie in Zuid-Korea oubollige kleding aan en een zachtere vulling dan andere speelgoedbeesten, in de begeleidende boekjes maakt de niet-rokende beer altijd gebruik van het openbaar vervoer en drinkt hij nooit uit plastic bekertjes.

Vier weken nadat de verkoop in oktober 1988 begon, waren alle 50.000 exemplaren uitverkocht. Behalve jongens in de pubertijd toonde iedereen belangstelling, aldus de ontwerper, 'met name intellectuelen'.

Dat het milieuvriendelijke imago aansloeg bleek ook wel uit de brief die de winkel al snel ontving van een 'stichting vrienden van Bob', die ageerde tegen de afdruk van de beer op een polyester tas.

Het verkoopsucces heeft vorig jaar geleid tot tientallen bijprodukten die in speciale Bob-winkeltjes op de speelgoedafdeling worden uitgestald, tot de creatie van beren in alle maten en tot twee nieuwe karakters. Sabine, in de begeleidende verhalen en in de woorden van Crince Le Roy 'een beetje een Gooise trut, die razend intelligent en ook afgestudeerd is, maar geen baan kan krijgen omdat ze vrouw is', en Baltasar; 'zwart met een safaripakje aan, maar het blijft vaag waar hij vandaan komt'. In maart van dit jaar lag de eerste namaak-Bob in de schappen van speelgoedpaleis Bart Smit. Door de felle concurrentie is namaak van succesvolle produkten onvermijdelijk, aldus Crince Le Roy. Meestal is het artikel van iets mindere kwaliteit; twee knoopjes minder aan een overhemd maakt een produkt goedkoper. In confectie-jargon heet dat eufemistisch het democratiseren van een artikel.

Nadat vanmorgen bleek dat de Bijenkorf de rechten op het uiterlijk en de vorm van Bob en zijn familie afdoende heeft vastgelegd, wordt dit najaar een wat ruige beer uit Rusland aan de collectie toegevoegd. 'We hebben het patent op twee namen. Met de definitieve keuze hebben we gewacht op de afloop van het laatste partijcongres in Moskou. Het is Gorby geworden.' Een fors exemplaar van Sabine, lid van de berenfamilie van Bob over wie vanmorgen een vonnis in kort geding werd uitgesproken. (Foto NRC Handelsblad/Chris de Jongh)