Inzakken onroerend-goedmarkt Australie zorgt voor paniek

WELLINGTON, 20 juli Onder de kleine beleggers in Australie is paniek uitgebroken. Nadat in eerste instantie de grote onroerend-goedmagnaten zoals Christopher Skase, George Herscu en superbierbrouwer Alan Bond in moeilijkheden kwamen toen bleek dat hun beleggingen veel minder waard waren dan zij hadden gedacht, is nu ook grote nervositeit uitgebroken onder spaarders bij de hypotheekbanken.

In de staat Victoria stonden gisteren lange rijen spaarders die hun spaarbankboekjes in contanten wilden omzetten. De race om de tegoeden te verzilveren heeft een sneeuwbaleffect, want steeds meer banken kunnen de plotselinge vraag naar liquide middelen niet meer aan. Dat betekent dat steeds meer tegoeden worden bevroren.

De angst begon toen de Estate Mortgage Group in de staat Victoria vorig jaar in moeilijkheden kwam. Die kwam toen met berichten over malversaties door de zakelijke leiding. Estate-oprichter Reuben Lew werd in beschuldiging gesteld van diefstal van 700.000 gulden, terwijl zijn zoon werd gearresteerd omdat geheime premies ter hoogte van 50 miljoen gulden aan familiebedrijven bleken te zijn uitgekeerd. De moeilijkheden bij Estate vormden het zoveelste voorbeeld van dubieuze zakenpraktijken bij de leiding van de grote Australische bedrijven.

De hypotheekbankgroep Pyramids werd in februari dit jaar het tweede probleemgeval. Geruchten over de gebrekkige stabiliteit van de groep leidden tot paniek bij de inleggers, die contanten voor hun tegoeden eisten. Die geruchten bleken later niet op feiten te zijn gebaseerd, maar toen was de schade niet meer te herstellen.

Deze week werd twijfel gewekt over de financiele gezondheid van een derde hypotheekinstelling, de niet naar winst strevende Order of the Sons of Temperance, die zichzelf in een televisiereclamespot aanprees als 'een van de weinige garanties in het leven'. De Order had 60 miljoen gulden in Pyramids geinvesteerd. Tevens bleek dat de instelling 225 miljoen gulden had geleend aan een ondernemer die, vlak voor het begin van de maanden durende staking onder de piloten van de binnenlandse luchtvaartmaatschappijen, honderden miljoenen in een vakantiepark in het subtropische Queensland had gestoken. De afbetalingen van die lening bleven uit en de paniek was zo groot dat ook bij de Order de uitbetalingskassa op slot ging.

In eerste instantie leek de verzilveringshausse zich te beperken tot de staat Victoria, maar deze week werd ook duidelijk dat de in Sydney gevestigde Austwide groep van hypotheekbanken slap bij kas zit. Uitbetalingen van tegoeden aan investeerders uit Victoria dwongen de groep een aantal rekeningscategorieen te bevriezen.

De ware oorzaak van de crisis van de hypotheekbanken is de jammerlijke staat van de onroerend-goedmarkt in Australie. Geplaagd door hoge rente, dalende onroerend-goedprijzen en recordleegstand in de kantoren- en hotelsectoren, worden de financiele fundamenten van de hypotheekbanken ondermijnd.

Overigens worden ook de grote zakenmagnaten door de onroerend-goedcrisis geplaagd. De pogingen van bierbrouwer Alan Bond om met de verkoop van een eerste klas hotel in Perth zijn miljarden schuldenlast te verminderen, liepen deze week uit op een fiasco. Het Observation City Ressort werd voor 120 miljoen gulden verkocht, 75 miljoen gulden beneden de vraagprijs.

De hoge rentestand verlamt intussen ook andere sectoren van de economie. Het aantal faillissementen neemt epidemische vormen aan. In het eerste kwartaal van dit jaar is 2.142 keer het bankroet uitgesproken, ruim een kwart meer dan in de eerste drie maanden van 1989. Met de angstige spaarders op de stoep voor de bank, de toenemende faillissementen en de dagelijkse financiele misere van de door onbetaalbare hypotheekrentes geplaagde modale Australiers, groeit het gevoel dat het land in een rampzalige recessiespiraal is beland.

Economen kijken met belangstelling uit naar de reactie van de Australische regering. Die staat voor een klassiek dilemma. Canberra kan het krappe monetaire beleid, bedoeld om de inflatie te beperken, tijdelijk afzweren. Daardoor zou de inflatie weliswaar omhoog gaan, maar door het opendraaien van de Centrale Bank-geldkraan kan de rente omlaag. Dat is goed voor de economische activiteit.

Tot dusverre meende financien-minister, Paul Keating, dat met de hoge inflatie een structurele oplossing van de economische problemen onmogelijk is. Een lagere inflatie zal uiteindelijk tot lagere rentes en een economisch herstel leiden, zo betoogde de Australische regering tot nu toe.

    • Hans van Kregten