Het nieuwe Duitsland

GELD IS HET smeermiddel bij uitstek. De Duitsers hebben plenty. Zij kochten ermee de DDR, de Sovjet-instemming met het Duitse NAVO-lidmaatschap en, ten slotte, de Poolse bereidheid met Duitse toezeggingen genoegen te nemen. Warschau had liever nu een kant en klaar verdrag gehad waarin Bonn de Poolse westgrens had erkend, maar het heeft er zich bij neergelegd dat daarvan pas sprake zal zijn na de vereniging tussen Bondsrepubliek, Berlijn en DDR. Alle goed gespeelde verontwaardiging van partijen dat diplomatie van een hogere orde zou zijn dan het slijk der aarde, neemt niet weg dat de stromen marken een beslissende factor zijn. En waarom ook niet? In de betrekkingen tussen de Bondsrepubliek en de communistische wereld is het eigenlijk nooit anders geweest. De Polen krijgen dus hun westgrens geen mirakel, want daarover heeft nooit echt twijfel bestaan. Van grotere betekenis is dat de Duitsers op zich hebben genomen een stap verder te gaan. In de Westduitse grondwet wordt nog steeds uitgegaan van het Duitsland binnen de grenzen van 1937 en dat Duitsland omvat gebieden die in 1945 bij Polen en de Sovjet-Unie zijn ingelijfd. Zolang die constitutionele formulering de magneet kan blijven voor revanchistische emoties in delen van de Duitse bevolking blijft er reden voor met name Polen zich 'unheimisch' te voelen. Temeer omdat er in delen van die gebieden voldoende mensen leven met een Duitse achtergrond om de herinnering aan de kreet 'Heim ins Reich' levend te houden. Wijziging van de grondwet op dit punt mag de noodzakelijke juridische bekrachtiging van de al lang bestaande werkelijkheid zijn. Bonn is daartoe bereid.

DE POLEN hebben deze week mogen aanzitten aan het zogenoemde twee-plus-vier-overleg tussen beide Duitslanden en de voormalige bezettingsmogendheden. Maar de eigenlijke overeenstemming werd bereikt in een tweezijdig Pools-Duits onderhoud in de marge. De kwesties die nog openstaan Duitse financiele hulp aan Polen, behandeling van Duitstaligen in Polen, garanties voor de Poolse economie nu bestaande afspraken met de DDR komen te vervallen zullen in bilaterale conferenties ter sprake komen. Uiteindelijk zal een document waarin de afspraken over de 'externe gevolgen' van de Duitse eenheid worden vastgelegd ter kennisneming bij de Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa worden gedeponeerd.

Bonn heeft praktisch alles bereikt wat het wilde. Het heeft zich kunnen afschermen tegen de aanvankelijke eis dat er een vredesverdrag zou moeten worden gesloten om de nieuwe situatie in Europa te legitimeren. Ervan afgezien dat de overwinnaars in 1945 op dit punt geen duidelijke taal hadden gesproken, zaten de Duitsers niet verlegen om langdurige onderhandelingen met alle tegenstanders uit de Tweede Wereldoorlog en om het oprakelen van kwesties en gevoelens die al lang ter ruste waren gelegd.

De nu gevolgde weg is zo pragmatisch als het maar kan zijn en leidt rechtstreeks naar het Duitse doel: herstel van de onvoorwaardelijke soevereiniteit tegenover alle voormalige bezettingsmachten, inbegrepen de vrijheid voor Duitsland zelf zijn bondgenoten te kiezen en zelf zijn zaken te regelen, voor zover die nog openstonden met zijn naaste buren. Warschau heeft als eerste mogen ervaren hoe het nieuwe Duitsland opereert genereus maar zelfverzekerd en doelbewust. Het had slechter gekund.