VS doorbreken Vietnam-trauma

ROTTERDAM, 19 juli Een formidabele doorbraak aan twee fronten, dat is het gisteren genomen besluit van de Verenigde Staten niet langer het Cambodjaanse verzet te steunen en besprekingen te beginnen met Vietnam over de vraag hoe de opmars van de Rode Khmer tot staan kan worden gebracht. De Verenigde Staten hebben na vijftien jaar de eerste stap gezet die nodig was: afrekenen met het trauma van de verloren oorlog in Vietnam. Een late beslissing. De guerrillastrijders van de Rode Khmer zijn bezig aan een indrukwekkende opmars, en het is de vraag of de vroegere heersers nog zonder militaire bemoeienis van buitenaf van een overwinning zijn af te houden.

De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, maakte gisteren bekend de Cambodjaanse verzetscoalitie, die de zetel in de Verenigde Naties bezet, niet langer te beschouwen als wettige vertegenwoordiger van het Cambodjaanse volk. De zetel zou vacant moeten worden verklaard tot er verkiezingen zijn geweest in Cambodja, zo menen de Amerikanen. Premier Hun Sen wordt door de VS niet meer gezien als een paladijn van Vietnam en president Bush zal het Congres vragen om humanitaire hulp voor Cambodja. De VS sluiten aan bij de plannen van de VN voor het houden van vrije verkiezingen in Cambodja. Het is nog onduidelijk of daaraan, wat de Amerikanen betreft, ook de Rode Khmer mag meedoen die tussen 1975 en 1978 in Cambodja een schrikbewind uitoefende.

Vietnam maakte eind 1978 met een invasie een einde aan het bewind van Pol Pot, wiens streven naar een primitieve socialistische boerenstaat in drieeneenhalf jaar tijd het leven had gekost aan ten minste een miljoen Cambodjanen. Washington veroordeelde destijds de interventie, zo vlak na de verloren Vietnam-oorlog, zonder partij te kiezen voor de Rode Khmer. Pol Pot werd bewapend door zijn 'natuurlijke bondgenoot' China. De Amerikanen steunden de twee niet-communistische verzetsbewegingen, het KPNLF van ex-premier Son Sann en het leger van de vroegere koning en voormalige president, prins Norodom Sihanouk. In 1982 sloten de drie partijen met instemming van het Witte Huis een verzetscoalitie, waardoor de Amerikanen indirect alsnog achter de Rode Khmer, de sterkste van de drie facties, kwamen te staan.

Zolang de Vietnamese troepen in het land waren, wist het bewind in Phnom Penh het hoofd boven water te houden. Maar na het vertrek van de Vietnamezen, in september 1989, rukte het verzet op. Hoewel de eigen militaire successen vaak werden overdreven, kwamen de laatste maanden van het slagveld aanhoudende berichten over oprukkende Rode Khmers. En volgens de weinige verslaggevers die getuige hebben kunnen zijn van de gevechten is de Rode Khmer van 1990 dezelfde als die van 1975. De Amerikanen hebben eindelijk ingezien dat door de Oost-West-ontspanning ook in Indo-China 'Realpolitik' niet langer mag prevaleren en grijpen de opmars van de Rode Khmer aan voor een koerswijziging van belang. De Sovjet-Unie had eerder al, net als in Oost-Europa, een aantal belangrijke stappen gezet voor het neutraliseren van de Cambodjaanse oorlog.

Moskou maande zijn bondgenoot Vietnam zich terug te trekken en kondigde zelf aan de hulp aan de communistische regering Hun Sen te verminderen. Het Amerikaanse besluit werd gisteren, typerend voor de goede verstandhouding, door James Baker in Parijs bekendgemaakt na een twee uur durende overleg met zijn Sovjet-ambtgenoot Edoeard Sjevardnadze. Het Amerikaanse Congres had bij de regering Bush herhaaldelijk aangedrongen op een koerswijziging. Een Senaatscommissie blokkeerde vorige maand een bedrag van 10 miljoen dollar voor de verzetscoalitie. Baker zei gisteren niettemin dat Sihanouk en Son Sann op hulp kunnen blijven rekenen, maar hij gaf geen details. De twee verzetsgroepen hebben bitter gereageerd op de Amerikaanse stap. Sihanouks zoon Ranariddh noemde het 'broedermoord'. Baker deed zijn best de Amerikaanse concessie aan Vietnam als een bagatel voor te stellen. Overleg met Vietnam betekent niet dat de door Hanoi zo vurig gewenste normalisering van de diplomatieke betrekkingen aanstaande is, zo viel uit de woorden van de bewindsman op te maken. Nog altijd voelen de Amerikanen zich te groot om de enige nederlaag die ze ooit in een oorlog hebben geleden te erkennen, maar ook die stap is op den duur onvermijdelijk. Wat gaat er in Cambodja gebeuren?

De Rode Khmer is met een geschat aantal strijders van 30.000 en een grote hoeveelheid wapens voorlopig sterk genoeg om de oorlog nog geruime tijd voort te zetten en kan mogelijk verder oprukken. Veel zal afhangen van China, dat vandaag de Amerikaanse beleidswijziging afwees. Het heeft er alle schijn van dat de Sovjet-Unie en de VS een lijn zullen trekken en zo tegenover de Chinezen komen te staan. Het is ook mogelijk dat de veranderde opstelling van de Amerikanen kan leiden tot een nieuwe vredesconferentie over Cambodja, een bijeenkomst waarin na jaren van bakkeleien zaken kunnen worden gedaan. De afgelopen jaren liepen alle vredesbesprekingen stuk op de onwil van de vier Cambodjaanse partijen de wapens neer te leggen en de starheid van de grote mogendheden de eigen positie te verlaten.