Tsjernobyl ontwrichtte het bestaan Laplanders

Nog steeds blijken de gevolgen van de nucleaire ramp die Tsjernobyl in april 1986 heeft getroffen, ernstiger te zijn dan men zich indertijd kon voorstellen. De film van vanavond laat zien dat het bestaan van een heel volk, de Laplanders, erdoor werd ontwricht. De Laplanders zijn altijd afhankelijk geweest van de visvangst en de rendierteelt. Zonder de rendieren, die vlees, melk, hoorn en leer leveren, zakt hun economie in elkaar. Leef met de natuur, zeiden de Laplanders tegen hun kinderen, gebruik de natuur, maar verniel haar niet. Wie dat wel doet, verandert in steen.

Stefan Jarl heeft zijn film gemaakt in het eerste jaar na de ramp. De voorjaarswind en de regen brachten grote hoeveelheden radioactieve stof naar de bossen en velden en vergiftigden korstmossen waarmee de rendieren zich voeden. Eerst konden de mensen de dreiging niet bevatten maar al gauw kwam het bevel de enorme kudden rendieren af te slachten. Zo gauw mogelijk en zoveel mogelijk, zeiden de autoriteiten, voordat de besmetting nog erger wordt. Bij de eerste slachting van dat jaar werd 87% van het vlees afgekeurd, bij de volgende slachting alles. De rendieren, de basis van de Laplandse cultuur, waren gereduceerd tot radioactief afval. Er waren vroeger ook wel moeilijke jaren geweest, vertelt een jonge vrouw, en een oude man zingt een lied met als refrein: 'Dit is het lot van de kinderen van de mensheid de wereld trekt zich niets van hen aan.' Maar vroeger waren er meer mogelijkheden en wie zijn rendieren verloor, kon gaan vissen. Na Tsjernobyl was het met de visvangst afgelopen.

Langzamerhand proberen de Laplanders hun leven weer op te bouwen. De kudden zijn nu vrij van radioactiviteit maar de afnemers kopen ongeveer de helft van wat ze vroeger kochten. De commerciele visvangst heeft zich nooit hersteld. Men vist alleen nog voor eigen gebruik. De mensen zijn ook veranderd, zegt een van de vertellers. Ze denken meer aan geld dan aan het in stand houden van de natuur.

De film van Jarl geeft een goed beeld van het leven in Lapland voor en na Tsjernobyl. Er wordt nogal veel gepraat, maar soms niet genoeg, zoals wanneer er handelingen worden verricht die voor stadse, Westeuropese ogen niet meteen duidelijk zijn. De opnamen, van mensen zowel als van dieren, zijn buitengewoon suggestief.