Mandela na zes weken terug in geladen Z-Afrika

JOHANNESBURG, 19 juli Nelson Mandela is gisteren na een rondreis van 45 dagen langs veertien landen in Zuid-Afrika teruggekeerd. Hij deed een klemmend beroep op zwart en blank om zich gezamenlijk in te zetten voor de voortgang van de onderhandelingen.

De vice-voorzitter van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) zei te hopen dat hij president Frederik de Klerk binnen enkele dagen kan spreken om een datum vast te stellen voor een volgende ontmoeting tussen het ANC en de regering. Mandela zei belangrijke vooruitgang te verwachten van zo'n ontmoeting.

De spanning in Zuid-Afrika heeft in de afgelopen weken geleid tot toenemend terrorisme. Blanke extremisten hebben bomaanslagen en schietpartijen op zwarten uitgevoerd. Onder zwarte extremisten groeit het verzet tegen Mandela en de leiding van het ANC. Mandela kreeg zelf te maken met escalerend 'blank' terrorisme toen zijn vlucht uit Maputo door een aantal bommeldingen bijna vier uur werd vertraagd. Zowel in het hoofdkantoor van het ANC in Johannesburg als bij de regering van Mozambique kwamen telefonische dreigementen van blanke extremisten binnen dat er bommen waren geplaatst in het vliegtuig van Mandela en in de hal van het vliegveld van Johannesburg waar een persconferentie zou worden gehouden.

Waarnemers in Zuid-Afrika hebben het gevoel dat tijdens Mandela's zesweekse reis stagnatie is opgetreden in het overgangsproces in Zuid-Afrika. Onder de blanken en zwarten zou wijdverbreid verwarring zijn ontstaan waardoor extremisme en geweld zijn aangewakkerd.

Op zijn persconferentie en in een korte toespraak tot de menigte van enkele honderden mensen op het vliegveld zei Mandela dat er haast moet worden gemaakt met onderhandelingen om het groeiende extremisme de kop in te drukken. 'Het ANC en de regering willen snel oplossingen vinden', aldus Mandela. 'Wij zijn de generatie die schurken of heiligen zal worden genoemd, afhankelijk van hoe wij reageren op de uitdaging van de dag', zei Mandela. 'De taak waarvoor wij staan vraagt moed van alle Zuidafrikanen, zwart en blank. De uitdaging eist dat wij gezamenlijk en zonder uitstel handelen om nu een eind te maken aan de apartheid.' Mandela liet doorschemeren dat het ANC bereid is te overwegen de internationale gemeenschap te vragen de sancties op te heffen voordat de hervormingen van De Klerk het punt bereikten dat ze 'onomkeerbaar' zijn de voorwaarde die het ANC tot nu toe stelde. Sancties zouden ook kunnen worden opgeheven als zich een atmosfeer van voldoende wederzijds vertrouwen tussen de beide partijen heeft ontwikkeld, aldus Mandela. Hij voegde eraan toe dat het ANC ook bereid was om 'de vijandelijkheden op te schorten' als de regering alle overgebleven obstakels voor de onderhandelingen uit de weg ruimt. Volgens Mandela betekent dat: vrijlating van alle politieke gevangenen, de terugkeer van bannelingen en de opheffing van de noodtoestand in de door problemen verscheurde provincie Natal.

Maar, zo legde Mandela uit, dit betekent niet 'het einde van de gewapende strijd'.

Hij leek eerder te spreken over een wapenstilstand dan over een ontwapening van de militaire vleugel van het ANC, en daarmee samengaand een einde aan het gebruik van geweld door de regering.