Geen spektakel

HOE LAGER HET bezuinigingsbedrag, hoe moeilijker het voor het kabinet wordt overeenstemming te bereiken, zo lijkt het wel. 'Slechts' een miljard hoefden de ministers nog maar bij elkaar te sprokkelen, om de begroting volgens de normen van het regeerakkoord aan de uitgavenkant sluitend te krijgen, maar de gesprekken verliepen allemaal zo moeizaam dat gisteren pas in de vroege ochtend een akkoord kon worden bereikt. Zowel de lange duur van het beraad als de inhoud van de uiteindelijk genomen besluiten geven te denken.

Voor elf van de veertien ministers die aan het begrotingsberaad deelnamen was het de eerste keer. Het is nog maar negen maanden geleden dat zij het Europees parlement, de universiteit, het bedrijfsleven of de Tweede Kamer vaarwel zeiden. Kortom, politici waarvan men nog een enigszins afstandelijke kijk inplaats van een louter departementale blik zou mogen verwachten. Anders gezegd: de frisse, nog niet verkokerde invalshoek. Maar het tegendeel bleek tijdens de nu afgesloten ronde van begrotingsbesprekingen het geval te zijn. De ambtenaren kunnen tevreden zijn. Afgaande op het verslag dat premier Lubbers gisternacht gaf over het verloop van de gebeurtenissen in de Treveszaal heeft elke minister gevochten voor zijn of haar eigen departementale begroting. Er is helaas dus niet zozeer inhoudelijk gediscussieerd over de totale begroting, maar gestreden om het departementsbelang. Secretarissen-generaal voerden het woord in plaats van ministers met een iets bredere belangstelling dan alleen de begroting van het eigen departement.

HET RESULTAAT is er dan ook naar. Er zijn nauwelijks echt politieke afwegingen gemaakt. Als de pijn maar zo eerlijk mogelijk over iedereen wordt verdeeld, is veel meer het credo. Als dat al de toon is van de eerste begroting van het kabinet Lubbers-Kok, hoe moet dat dan over vier jaar als de ministers echt onderdeel van hun departement zijn geworden? Het is beangstigend dat in een begroting met een totale omvang van tegen de 200 miljard gulden (de sociale zekerheidssector niet meegerekend) en bovendien in een periode van zeer hoge economische groei toch maar zo moeizaam een miljard gulden kan worden losgepeuterd. Het lijkt er inderdaad op dat de Haagse schroeven zijn dolgedraaid, zoals CDA-fractievoorzitter Brinkman deze week in een beschouwing in het blad Christen-Democratische Verkenningen stelt.

HET OMBUIGINGSPAKKET dat het kabinet nu met hangen en wurgen is overeengekomen roept direct al de nodige vraagtekens op. Er zitten enkele boterzachte bezuinigingen bij. Op voorhand wordt bijvoorbeeld aangenomen dat volgend jaar reeds honderd miljoen gulden kan worden bezuinigd op de WAO, een regeling die de afgelopen jaren ondanks vele mooie voornemens alleen maar verder uit de hand is gelopen. De maatregelen ontbreken, sterker nog de sociale partners zitten in een 'voorstudie-fase', maar het bezuinigingsbedrag staat reeds geboekt. Een soortgelijke 'bezuiniging' is gevonden op de begroting van onderwijs. De inkt van het rapport Rauwenhoff met voorstellen om een deel van het beroepsonderwijs naar het bedrijfsleven over te hevelen is nauwelijks droog, een kabinetsstandpunt is er nog niet, overleg met het bedrijfsleven moet nog beginnen, maar desalniettemin denkt minister Ritzen hierdoor reeds volgend jaar 150 miljoen gulden te kunnen verdienen. En dan moeten efficiency-verbeteringen bij de overheid het komend jaar 200 tot 235 miljoen gulden opleveren. Doelmatiger werken bij een organisatie als de overheid betekent in feite niets anders dan werken met minder mensen. Om de door het kabinet gewenste opbrengst te halen zouden al gauw een paar duizend ambtenaren moeten vertrekken. Een niet geringe opgave voor minister Dales, na alle andere operaties op dit terrein.

Bij het aanpakken van de subsidiestroom heeft het kabinet evenmin een echte keuze gemaakt. De generieke korting van een procent die het kabinet nu is overeengekomen getuigt van weinig creativiteit en is meer een uiting van eerlijk delen. Het is dezelfde gemakkelijke weg als die dit voorjaar werd ingeslagen toen het kabinet besloot af te zien van het toekennen van prijscompensatie aan departementen.

DE EERSTE FASE van de begroting heeft nog eens bevestigd dat dit nieuwe kabinet niet kiest voor het spektakel, maar voor uiterst behoedzame stappen. Op die manier proberen Lubbers en Kok langzaam maar zeker het fundament te versterken van de coalitie waar zij beiden zoveel waarde aan hechten. Ingrijpende voorstellen om de Haagse bureaucratie te verkleinen en het overheidsapparaat van zijn logheid te ontdoen komen dan ook niet van hen, maar van CDA-fractievoorzitter Brinkman. Hoe ver is de PvdA bereid mee te gaan in Brinkmans decentraliseringsgedachten? Het politieke debat daarover kan getuige de moeizame begrotingsbesprekingen niet snel genoeg beginnen.