Ex-werklozen gaan in alle vroegte naar de bollen

ZWAANSHOEK, 19 juli Tussen half zeven en kwart voor zeven 's morgens verzamelen zich op verschillende plaatsen in Amsterdam groepjes bollenwerkers. De een is eigenlijk boekhouder, de ander steigerbouwer, ober, elektromonteur of losarbeider. Maar allemaal zijn ze zeker een jaar werkloos geweest, sommigen zelfs meer dan tien jaar. De komende maanden maken ze in de bollenstreek lange dagen.

De bloembollenoogst is vrijwel binnen en de Amsterdammers komen de bollen sorteren, schoonmaken, tellen, inpakken en verzendklaar maken veelal stoffig en eentonig werk. Ze doen mee aan een project van het Gewestelijk Arbeidsbureau Amsterdam en het uitzendbureau Start, dat langdurig werklozen werkervaring geeft en de bollenhandelaren aan legale seizoenarbeiders helpt. Het bollenproject biedt nu ruim 165 Amsterdammers werk, over een paar weken zullen dat er 300 zijn. 'De werkgevers hadden aanvankelijk een grote huiver voor werkloze Amsterdammers', zegt projectleider M. van de Mosselaar. 'Ze dachten: we krijgen drugsverslaafden en alcoholisten. Maar de eerste reacties zijn heel goed.' Van het Bos en Lommerplein, aan de Amsterdamse ringweg, vertrekken precies om kwart voor zeven een kleine dertig man in een speciaal gehuurde bus naar Hillegom. Aan de hand van een presentielijst hebben de twee begeleiders, medewerkers van het uitzendbureau, ontdekt dat er vandaag twee mensen in deze groep ontbreken. 'Zeker verslapen', luidt de verwachting. 'Als je jaren werkloos bent geweest is dit opeens een heel ander ritme, moet je rekenen.'

Een klaarstaande minibus, de bezemwagen genoemd, gaat de langslapers van huis halen.

In de grote bus is van slaperigheid geen sprake. Er heerst een wakkere, bijna schoolreisjesachtige stemming. Er wordt een sigaretje opgestoken, een praatje gemaakt en af en toe klinkt er gelach op. De helft werkt sinds donderdag, de andere helft sinds maandag, maar er lijkt al sprake te zijn van zoiets als een wij-gevoel. 'We hebben een leuke groep', zegt een vrouw, 'we zullen menig traantje laten als het project na twee maanden weer voorbij is.' Maar dat het werk soms eentonig is, moet iedereen van het hart. Dmitri Ilieski (37) is bijna drie jaar werkloos geweest, sinds begin deze week heeft hij weer een baan, zij het een tijdelijke. 'Tot vijf uur zit ik nu iedere dag op een stoel bij een machine die bollen sorteert. Het is wel even wennen, maar 't gaat. Hiervoor zat ik thuis als een huisvader en verzorgde ons kind.' Een voormalig steigerbouwer, met grote tatoeages op zijn arm en met een donkerblauw honkbalpetje op, stopt bloembollen in plastic zakjes bij een exportbedrijf in Lisse. 'Ik ben uit mijn eigenlijke beroep gestapt omdat er mij te veel naar beneden vielen. Ik ben ook matroos geweest en operator, een mooi woord voor machinebediende. Acht jaar was ik werkloos. Dit houd ik ook wel twee maanden uit, het bevalt me wel.'

De deelnemers aan het project hebben met het uitzendbureau Start een contract getekend waarin ze zich verplichten ten minste twee maanden in de bollen te werken. Ze worden betaald volgens de CAO voor de bloembollensector (honderd gulden boven het minimumloon) en krijgen na twee maanden een zogenoemde bindingspremie van 700 gulden. Start zal hen daarna, in samenwerking met het arbeidsbureau, speciale begeleiding geven bij het zoeken naar langduriger werk of geschikte scholing trajectbegeleiding in het jargon. 'Als je dit twee maanden hebt gedaan word je voorgetrokken', is de uitleg van een deelnemer.

Start is een uitzendbureau dat op commerciele basis werkt, maar door werkgevers, werknemers en overheid is opgericht om zich speciaal in te zetten voor langdurig werklozen, allochtonen, gehandicapten, herintredende vrouwen en mensen ouder dan 45 jaar.

Bij een groot bollenbedrijf in Hillegom zet de bus om half acht de eerste groep van vijftien af, de rest wordt naar een bedrijf in Lisse gebracht. Ruim een uur later scheurt 'de bezemwagen' het erf op met een van de twee langslapers de ander bleek ziek te zijn. Met loden pas begeeft de laatkomer zich naar de grote schuur waar zijn collega's al aan het werk zijn. 'Die jongen schaamt zich dood', zegt D. Jorna, een begeleider met jarenlange ervaring in de kinderbescherming. 'Maar hij moet het zelf maar uitleggen aan zijn baas.' Elke groep van ongeveer vijftien man heeft een begeleider, die zorgt dat iedereen komt opdagen en de moed erin houdt, en die eventueel bemiddelt bij problemen op het werk. 'Deze mensen zijn als werkloze al zo vaak tegen een muur gelopen, dat ze het eigenlijk al hebben opgegeven om nog werk te vinden', zegt Jorna. 'Als het hier mis dreigt te gaan geven wij ze een duwtje in de rug, dat hebben ze vooral in het begin wel eens nodig. Al na een paar dagen zie je dan dat de mensen hun zelfvertrouwen terugkrijgen: ze gaan zich beter kleden of naar de kapper.'

Sceptisch

Directeur H. van den Berg, van bollenkwekerij en -exportbedrijf Q. van den Berg in Zwaanshoek, erkent dat hij aanvankelijk zeer sceptisch was over het vooruitzicht met langdurig werklozen uit Amsterdam in zee te gaan. Hij had in het bollenseizoen altijd Polen in dienst genomen met een vergunning van het arbeidsbureau, onderstreept hij. Maar toen minister De Vries van sociale zaken duidelijk maakte dat dergelijke vergunningen niet meer verstrekt zouden worden zolang er in Amsterdam en omgeving 68.000 mensen als werkloos staan ingeschreven, had hij zich voor het bollenproject van Start enthousiast laten maken. Nu werken er vijftien voormalige werklozen bij Van den Berg. 'Deze mensen doen niet onder voor de Polen', zegt hij. 'De werkmentaliteit is goed. En ik vind het heel positief dat ze een boete van 200 gulden krijgen als ze hun contract met Start niet nakomen. Zo heb je een stok achter de deur.' Sidney Domakase (28) werkt bij Van den Berg in een hal waar hyacinten-bollen worden gesorteerd op grootte. Hij is boekhouder geweest, maar ook drie jaar werkloos. 'Als je een jaar werkloos bent, zijn werkgevers al niet meer in je geinteresseerd. Dit werk doe ik niet omdat ik het zo leuk vind, al hangt hier een goede sfeer en gaat het me niet moeilijk af. Ik doe het om straks voorrang te krijgen bij het zoeken naar vast werk.' Omstreeks vijf uur 's middags komt de bus de Amsterdammers weer ophalen. In een van de groepen is de gangmaker en hardste werker 's ochtends al uitgevallen met verschijnselen van allergie niet ongebruikelijk voor bollenwerkers. 'Ondanks zijn allergie wil deze jongen perse terugkomen', zegt zijn begeleider. 'Als dat niet kan zoeken we wel ander, minder stoffig werk voor hem. Ik zal de groep vanavond wel extra moeten oppeppen.'