Duitsland moet voortouw nemen

Vorig voorjaar nog had een term waarin veel Duitse ondeugden perfect leken samen te gaan op de opiniepagina's van grote Amerikaanse kranten dagwaarde: 'genscherisme'. Veel kwam daarin samen: de 'Duits-Lybische' gifgasfabriek bij Rabta, de rakettentwist binnen de NAVO met Bonn, de plotselinge massale Westduitse genegenheid voor Gorbatsjov, de even plotselinge afkeer in de Bondsrepubliek van alles wat met het militaire bedrijf te maken heeft (van Tieffluge tot de dienstplicht) het leken allemaal vruchten van een boom.

Een paar maanden later zou de nieuwe Amerikaanse president George Bush in het rakettendebat het roer omgooien. Hij schikte zich naar de bezwaren van minister Genscher tegen modernisering van tactische kernwapens, koos de kant van Bonn en noemde de Bondsrepubliek ronduit wat zij allang was: Amerika's belangrijkste bondgenoot in Europa. Uiterlijk toen moet mevrouw Thatcher in Londen met woede hebben begrepen dat de dagen van haar vriend Ronald Reagan met de komst van Bush niet verlengd maar eigenlijk beeindigd waren.

Ruim een jaar later zijn de Britse economie en het gezag van mevrouw Thatcher ernstig in waarde gedaald. Oost-Europa is als voorterrein van de Sovjet-Unie verdwenen, de DDR al bijna vergeten en de Duitse eenheid aanstaande. De Bondsrepubliek is nog duidelijker de economische krachtpatser van Europa geworden. Haar kanselier Helmut Kohl, de man die mevrouw Thatcher een bijna fysieke afkeer schijnt in te boezemen, snelt al maanden van het ene succes naar het andere. Kohl is inmiddels de onbetwiste held van de internationale media. Wunderkohl schreef de in het algemeen toch niet zo uitbundige Economist een paar weken geleden over hem. En ook Duitse kranten die tot voor kort geen spaan van hem heel lieten feliciteren de lezers nu met zo'n kanselier. Het voor de actuele stand van het volksgevoel onmisbare massablad Bildzeitung gisteren: 'De wereld staat paf van Helmut Kohl, hij heeft Adenauer en Brandt overtroffen'.

Het wachten is op het volgende nummer van het weekblad Der Spiegel, dat doorgaans over Kohl schrijft zoals, zeg, het progressieve Nederlandse weekblad dat in de jaren zeventig over premier Van Agt deed. Doorschrappen naar keuze dus: 1) het is een gevaarlijk man of 2) het is een sukkel. Het wachten is ook op een volgend stuk in het weekblad Die Zeit van oud-kanselier Helmut Schmidt, die over Kohl denkt als Den Uyl deed over Van Agt en die de Sovjet-Unie tien jaar geleden al typeerde als 'Opper-Volta met raketten'.

Fortuin

Zelf zegt Kohl dat hij in de afgelopen twaalf maanden het fortuin aan zijn kant had. Hij kan het zich nu in elk geval veroorloven gelaten te reageren op de recente wrokkig-insulaire scheldpartij van de intussen gesneefde Britse minister Ridley. De kanselier, die zelf ooit zijn huidige vriend Gorbatsjov met Goebbels vergeleek, zei maandag, na het ongekende succes van zijn werkbezoek aan de Sovjet-Unie, in het vliegtuig naar Bonn: 'Omdat wij Duitsers ook niet altijd even verstandige dingen zeggen ik herinner slechts aan het trefwoord Gorbatsjov moeten we hier maar niet te nauw kijken'. Vrijwel direct na zijn al historische persconferentie van maandag met de Sovjet-president in Zjelesnovodsk is Kohl begonnen om de angst bij de onzekere buren voor economische en/of politieke dominantie van het komende verenigde Duitsland weg te nemen. Niemand hoeft een solistisch Duitsland te vrezen, aldus Kohl, Duitsland blijft zijn politiek afstemmen op de partners in de EG en de NAVO. Dat zei de kanselier kort nadat hij met Gorbatsjov afspraken had gemaakt, bijvoorbeeld over de voorlopig nog gewenste aanwezigheid van de Westelijke geallieerden in Berlijn, waarvan men in Washington, Londen en Parijs verbaasd opkeek.

Het verenigde Duitsland als voortzetting van tot voor kort de Bondsrepubliek dus? Cooperatief, veel Beethoven, veel spijt over gisteren, mooie handelsbalans, mooi in het Westen geintegreerd en waar nodig met de hoed in de hand? Dat klinkt allemaal goed. Maar het is niet genoeg en zelfs misleidend als het zou moeten betekenen dat het verenigde Duitsland zich straks als het ware 'kleiner' zou kunnen houden dan het is. De nieuwigheid wordt dat van het verenigde Duitsland mag en moet worden verwacht, dat het niet zijn politieke en economische gewicht probeert weg te zingen in een integratierefrein maar er juist binnen geintegreerde kaders uitdrukking aan geeft. Ja, zelfs geregeld het voortouw neemt in Europa, of dat nu de ene keer in Londen en de andere keer in Den Haag bevalt of niet. Namens 290 miljoen Sovjet-burgers heeft Gorbatsjov nu in feite Helmut Kohl al zo'n rol toebedeeld, er daarbij stilzwijgend van uitgaand dat de CDU-voorzitter eind dit jaar de Duitse parlementsverkiezingen wint en ook de volgende kanselier zal zijn.

Begunstigde

Wat dat betreft kan de Europese wereld voor Kohl en zijn critici dadelijk echt anders worden. Er is in een jaar tijd fantastisch veel gebeurd dan wel gebleken in Europa. Duitsland komt uit dat jaar naar voren als de grote begunstigde en Helmut Kohl als de man die van burgermanskanselier staatsman werd. Maar voor de Duitsers en Kohl, en daarmee ook voor de omwonenden in Europa, komt het moeilijkste nog. Zo gezien heeft de affaire-Ridley niet alleen negatieve kanten. Zij heeft niet alleen zicht op Britse verbittering gegeven en geleid tot een politieke verzwakking van premier Thatcher, maar ook de aanstaande belangrijke rol der Duitsers in Europa als het ware extra onderstreept.

    • J. M. Bik