Dorpspostbode nu parlementarier

MOSKOU, 19 juli Een paar maanden geleden liep hij nog dagelijks zijn negen kilometer lange ronde door Jeremkovo en omstreken, de zware brieventas op de schouder, een pet op het hoofd. Met zijn vrouw Margarita woonde hij in een houten boerenhuis zonder water, maar met elektriciteit. Hij verdiende 120 roebel in de maand, en zijn vrouw kreeg als gepensioneerd dorpsonderwijzeres 65 roebel. Sinds kort huist hij in hotel Rossia, in Moskou, en kweekt zitvlees in de banken van het Russische parlement. In de nabije toekomst krijgt hij een woning in Moskou, 500 roebel in de maand en de felbegeerde Moskouse 'propiska', de verblijfsvergunning. Tot zijn pensioen zal hij parlementslid zijn van de Russische republiek: Michail Molostvov, dissident van het eerste uur, filosoof, dorpsonderwijzer, postbode.

Als jeugdige marxistische idealist werd Molostvov, telg uit een oud adellijk geslacht uit Vjatka, in 1958 met drie medestudenten filosofie gearresteerd en veroordeeld tot vijf jaar kamp wegens het opstellen van een 'anti-Sovjet-manuscript met programmatisch karakter'. Hij verdween naar de kampen van Vorkoeta, in het hoge noorden, en werd later overgeplaatst naar Mordovie. In 1965 kwam hij vrij en nam hij, zich bewust van zijn koppige karakter, met zijn vrouw zijn toevlucht op het Russische platteland. Daar werd hij vorig jaar opgespoord door Memorial, de historische vereniging ter herdenking van de slachtoffers van het totalitarisme. Na een succesvolle verkiezingscampagne dit voorjaar is hij nu gekozen tot gedeputeerde van het Volkscongres van de RSFSR. Hij maakt deel uit van het blok Democratisch Rusland. Hij is lid van de commissie mensenrechten, die wordt voorgezeten door een andere dissident van het eerste uur, de veel bekendere Sergej Kovaljov, die als voorzitter van de illegale Russische afdeling van Amnesty International tien jaar kamp heeft opgeknapt.

Het Russische parlement heeft net zijn eerste sessie afgesloten en gaat nu met zomerreces. Jeltsin heeft een nieuwe regering gevormd, die goeddeels bestaat uit mensen die de markteconomie met hart en ziel zijn toegedaan. Zoals veel democraten stond Molostvov eerst betrekkelijk argwanend tegenover Boris Jeltsin, per slot van rekening gedroeg deze zich als de typisch provinciale partijchef.

Wel had Molostvov van meet af aan sympathie voor het feit dat in Jeltsins toespraken een schuldgevoel doorklonk en dat hij onmiddellijk voor Sacharov heeft gekozen. De argwaan is de laatste maanden al snel verdwenen. 'Jeltsin heeft ontegenzeggelijk politieke kwaliteiten. Hij is een handig tacticus, die zeer bruikbaar is voor de overgangsperiode van de partijtrucs naar de echte parlementaire democratie. Hij is sterk en heeft gevoel voor humor. Hij is al geen apparatsjik meer, die zich voor democraat uitgeeft. Het democratische is in zekere zin al een tweede natuur bij hem aan het worden.' Jeltsins toespraak op het partijcongres beviel Molostvov: 'Hij was vastberaden, maar deed geen extremistische uitvallen. Onze intellectuelen hebben een nogal snobistische houding ten opzichte van hem, ze kijken op hem neer. Dat keur ik niet goed. Reagan was ook geen licht, maar wel een handige politicus. Rusland heeft altijd een filosoof op de troon gewild en wat kregen ze? Lenin! Die schreef inderdaad zijn eigen boeken. De resultaten zijn er naar.' Het nieuwe parlement kampt met een groot gebrek aan ervaring. Bovendien is het communistische blok van ongeveer 350 gedeputeerden een echt struikelblok, dat veel beslissingen van de democraten kan torpederen. Maar als Molostvov het Volkscongres vergelijkt met het partijcongres zijn de verschillen duidelijk. 'De sovjets zijn veel democratischer, men leert er sneller. Ze werken in feite al met een meerpartijensysteem. De sovjets hebben de capaciteit om echte parlementen te worden, maar het partijcongres heeft aangetoond dat de partij niet in staat is zich om te vormen tot een parlementaire partij.'

De oprichting van de Russische communistische partij onder leiding van Ivan Polozkov was volgens Molostvov een enorme klap voor de CPSU. 'De geest van het nationalisme ontwaakt in Rusland altijd in imperialistische vorm. Dat heeft mensen als Polozkov het hoofd op hol gebracht. Jeltsin is een verstandige patriot en dat blijkt uit zijn houding ten opzichte van de Baltische landen, die als toetssteen kan worden beschouwd. Hij steunt het idee van een contrat social tussen de republieken. Wij hebben historisch gesproken altijd enigszins vanuit de hoogte naar Europa gekeken. Russen geloven alleen in een staat die op basis van veroveringen tot stand is gekomen, en niet op basis van vrijwillige afspraken. Daar moeten we nodig vanaf.' Van levensbelang voor de democratie is nu een echt vrije pers. De pers is volgens Molostvov nu op een andere manier gebonden: men durft geen kritiek uit te oefenen op links en daarom worden linkse politici als de burgemeester van Leningrad, Anatoli Sobtsjak volgens Molostvov een zeer intelligente, maar wat omhooggevallen en een tikje pedante jurist niet gecorrigeerd. 'Ik denk dat na het partijcongres veel apparatsjiks over zullen lopen naar Jeltsin, ze ruiken de macht. En Gorbatsjovs combinatie van staats- en partijfuncties zal zich op alle niveaus herhalen. Rusland is wat dat betreft net een matrjosjka (poppetje-in-poppetje-in-poppetje - LS). Toch geloof ik dat de democratie op den duur zal zegevieren. Ze kan niet als manna uit de hemel vallen, ze moet van onderop groeien, als graan. Vergeet niet dat slavernij niet ongemerkt voorbij gaat.'