Midden-Oosten profiteert van einde Koude Oorlog; Amerikaanse generaal ziet het scherp

Generaal Colin L. Powell, voorzitter van de verenigde chefs van staven van de Amerikaanse strijdkrachten, heeft op Israelische bodem tegenwicht gegeven aan de oorlogspsychose in het Midden-Oosten. 'Ondanks de oorlogsretoriek zie ik geen serieuze oorlogsdreiging', zei hij. De hoogste Amerikaanse militair is weliswaar ongerust over de bewapeningswedloop in het Midden-Oosten, maar gelooft dat de beeindiging van de Koude Oorlog een temperende invloed heeft op de verhitte gevoelens in dit deel van de wereld.

Het achterste van zijn tong heeft generaal Powell niet laten zien, maar hij maakte een opmerking die zijn rustige kijk verklaart op de Israelisch-Arabische spanningen over de massale emigratie van Russische joden naar Israel en op het sabelgekletter tussen Irak en Israel. Een nieuwe Israelisch-Arabische oorlog is volgens hem onwaarschijnlijk door 'Israels relaties met andere landen'. De generaal moet op dat moment hebben gedacht aan het verder aanhalen van de strategische banden tussen Israel en de Verenigde Staten. Ondanks de diepgaande meningsverschillen tussen Jeruzalem en Washington over het Palestijnse vraagstuk en de mede daardoor ontstane erosie van de sympathie van het Amerikaanse publiek voor de joodse staat, bloeit de militaire samenwerking tussen beiden landen. Amerikaanse politieke en diplomatieke bronnen plaatsen deze paradox in de eerste plaats tegen de achtergrond van de verzoening tussen Oost en West op het Europese continent.

Ondanks de historische uitnodiging aan Gorbatsjov om de NAVO-hoofdkwartieren in Brussel te bezoeken, maken Amerikaanse kringen zich, wegens de zeer ernstige economische en politieke problemen waarmee de Sovjet-leider heeft te kampen, zorgen over de stabiliteit van de Sovjet-Unie. Als de onvermijdelijke Duitse eenwording bovendien tot ontruiming van Amerikaanse troepen van het Europese continent zal leiden, krijgt Israel voor Amerikaanse strategen als betrekkelijk dicht bij Europa gelegen Amerikaans steunpunt een nieuwe strategische dimensie. Dit staat in schrille tegenstelling tot het negatieve effect van de beeindiging van de Koude Oorlog en van de democratische revolutie in Oost-Europa op de betrekkingen tussen de sterk veranderende communistische wereld en de Arabieren.

Nieuwe realiteit

De vervaging van de Amerikaans-Russische rivaliteit in het Midden-Oosten en de op de binnenlandse problemen gefixeerde Russische politiek schrijven het Israelisch-Arabische conflict nieuwe gedragsregels voor. Terwijl Israel nog steeds is verzekerd van aanhoudende Amerikaanse militaire steun heeft de Sovjet-Unie nog maar weinig begrip voor de Syrische aspiraties om met Russische militaire en financiele steun tot militaire pariteit met Israel te komen.

Het zojuist beeindigde historische verzoeningsbezoek van de Syrische president Hafez Assad aan Egypte is een weerspiegeling van de door de evolutie in de Amerikaans-Russische betrekkingen ontstane nieuwe realiteit in het Midden-Oosten. Het is een door de omstandigheden afgedwongen impliciete Syrische erkenning van de juistheid van de Egyptische orientatie op de Verenigde Staten en een aanwijzing dat Damascus een vreedzame oplossing van het Israelisch-Arabische conflict niet uitsluit.

Hoewel in het Midden-Oosten verzoeningen tussen Arabische leiders er is sprake van een driehoeksverzoening tussen Hafez Assad, Yasser Arafat en Saddam Hussein onberekenbare gevolgen kunnen hebben voor het Israelisch-Arabische conflict, gaat van de Israelisch-Egyptische vrede nog steeds een stabiliserende invloed uit. Deze als een schokbreker functionerende vrede, ook in zijn onderkoelde gedaante, heeft de emoties van de Libanese oorlog, de intifadah en de joodse massa-emigratie uit de Sovjet-Unie naar Israel tot dusverre geabsorbeerd.

Stabiliserend

Het gewicht van de onder Amerikaanse strategische auspicien staande en zwaar uit de Amerikaanse schatkist gesubsidieerde Israelisch-Egyptische vrede is door het aanzienlijk lagere Russische politieke en militaire 'profiel' in het Midden-Oosten zelfs toegenomen. Likud-politici, die nooit iets zagen in het beleggen van een internationale vredesconferentie voor het Midden-Oosten, zien daar wegens de verminderde invloed van de Sovjet-Unie op het Israelisch-Arabische conflict niet meer tegenop. Met de poorten van de Sovjet-Unie wagenwijd open voor joodse emigratie en met Moskou meer afhankelijk dan ooit van Westerse economische hulp, kan de Russische diplomatie volgens de zich ontwikkelende nieuwe zienswijze in Likud zelfs een positieve bijdrage leveren aan het vredesproces.

Israel voelt zich getuige dergelijke geluiden uit Likud als gevolg van de ontwikkelingen in de Oost-West-relatie niet langer (via de Arabieren) door de Sovjet-Unie bedreigd. Ook dat is in de context van het Israelisch-Arabische conflict een stabiliserende factor. Ondanks de gevaren van de introductie van niet-conventionele wapens en ballistische raketten in het Midden-Oosten wordt het oorlogsgevaar getemperd door de radicaal gewijzigde internationale situatie. Daar doelde generaal Colin L. Powell ook op toen hij in Israel zijn evenwichtige beoordeling van de regionale situatie gaf.

Assad (links) op bezoek bij Mubarak: weerspiegeling van nieuwe realiteiten.

    • Salomon Bouman