Getergde Canadeese Indianen verlangen meer zeggenschap

ROTTERDAM, 18 juli Het lijkt een tafereel uit vervlogen tijden. In volledige oorlogsbeschildering, met een doek voor hun mond en bewapend met allerlei geweren zitten Mohawk-Indianen in de Canadese provincie Quebec verschanst achter een barricade. Ze zijn vastbesloten om zich tot het einde te verweren tegen pogingen van de autoriteiten om een bos, dat ze als het hunne beschouwen, te ontruimen. Het conflict, dat vorige week aan een politieman het leven kostte, draait om een golfbaan bij het dorpje Oka ten noordwesten van Montreal. Het gemeentebestuur wil de baan verlengen, maar gesteund door hun stamgenoten verzetten de plaatselijke Mohawks zich hier fel tegen.

De kwestie weerspiegelt een nieuw zelfvertrouwen bij de Indianen. Niet langer wensen ze zich zo maar te schikken naar alle besluiten van de blanke autoriteiten. Vorige maand kregen de Canadezen hiervan al een voorproefje in de provincie Manitoba. Daar verzette een hoofd van de Cree-Indianen, Elijah Harper, die ook zitting heeft in het parlement van zijn provincie, zich tegen een constitutioneel akkoord dat de verhouding tussen de Franstalige en de Engelstalige gemeenschappen zou regelen.

Onder luide bijval van Indianen in heel Canada vroeg Harper zich af waarom het akkoord wel voorzag in een speciale grondwettelijke status voor de Franstalige minderheid maar niet voor de Indianen, die daar volgens hem op zijn minst evenveel aanspraak op konden maken. Met name de Indianen in Quebec waren het hartgrondig met Harper eens. Mede dank zij diens sabotage werd het zogeheten Meech Lake-akkoord ten slotte zo lang opgehouden dat de termijn waarop het moest zijn geratificeerd verliep. De circa 500.000 Indianen en Eskimo's in Canada, die samen minder dan twee procent van de bevolking uitmaken, voelen zich zeer tenachtergesteld bij andere Canadezen. De cijfers geven hen gelijk. Gemiddeld sterven de Indianen negen jaar eerder dan andere Canadezen. Slechts een zeer gering percentage Indianen weet door te dringen tot de universiteit. 'Een jonge Indiaan in Canada heeft een heel wat grotere kans om in de gevangenis terecht te komen dan om een universitaire opleiding af te maken', concludeerde vorig jaar een rapport van de Canadese Commissie voor de Rechten van de Mens.

De kans voor Indianen op een baan is eveneens zeer gering. In de meeste reservaten beloopt de werkloosheid meer dan 50 procent terwijl in sommige dorpen in de reservaten 90 procent van de mensen werkloos is. Velen zijn verslaafd geraakt aan drugs en alcohol. De gezondheidszorg staat er op een zeer laag niveau, terwijl er op veel plaatsen geen of slechts een gebrekkige riolering bestaat. Het drinkwater in de reservaten is meestal van dubieuze kwaliteit. Het zelfmoordpercentage onder de Indianen ligt vier keer zo hoog als het landelijke gemiddelde.

Vooral de jongeren zijn zeer gefrustreerd geraakt. Die willen dat de regering eindelijk iets voor hen doet. Ze schromen niet om desnoods hun toevlucht tot geweld te nemen. Dit geldt in het bijzonder voor de zogeheten Warrior Society van de Mohawks, een groep jonge Indianen die zijn uitgerust met moderne wapens. Het zijn meestal opgeschoten tieners die, geheel volgens het vaste patroon, hun opleiding niet afmaken. Liever sluiten ze zich aan bij de Warriors, die hun een auto, een geweer en militaire kleding ter beschikking stellen.

De Warriors zijn een jaar of vijf geleden ontstaan in het Mohawk-reservaat Regis-Akwesasne op de grens van Canada en de Verenigde Staten. In dit reservaat kwam het begin mei eveneens tot een gewapend conflict, al ging het daar om een onderling geschil. Twee mensen kwamen om het leven. De Warriors nauw verbonden met een groot aantal illegale casino's in het reservaat raakten toen slaags met tegenstanders van de speelhuizen. Die zijn van mening dat de casino's misdaad en prostitutie aantrekken en de eigen cultuur van de Mohawks in gevaar brengen. Ook zijn ze niet gelukkig met de manier waarop veel Mohawks in het reservaat flink verdienen aan de smokkel uit de VS naar Canada van sigaretten en drank. De Warriors zijn echter niet van zins om deze bronnen van inkomsten, die de Indianen werkgelegenheid en miljoenen dollars per jaar opleveren, te laten schieten.

Toen er onenigheid ontstond over de golfbaan bij Oka schoten de Warriors hun stamgenoten onmiddellijk te hulp. Ook Mohawks aan de andere kant van Montreal droegen een steentje bij door uit solidariteit enkele belangrijke wegen af te sluiten, dit tot grote woede van duizenden forenzen die daardoor niet naar hun werk konden gaan.

Opiniepeilingen wijzen echter uit dat de meerderheid van de mensen in de miljoenenstad Montreal sympathie voelt voor de Mohawks bij Oka. Dit zou ook voor de federale regering van premier Brian Mulroney aanleiding kunnen zijn om meer tegemoetkomend te zijn aan de wensen van de Indianen.

Een van de voornaamste eisen van de Indianen, niet alleen in Quebec maar ook in Manitoba en in het hoge noorden van het land, is om zelfbestuur te krijgen en met rust gelaten te worden. In de meest letterlijke vorm geldt dit voor de circa 10.000 Innu-Indianen op Labrador die al geruime tijd actie voeren tegen het donderende geraas van laag overvliegende militaire vliegtuigen van de NAVO. De Innu, die nog altijd van de jacht en de natuur leven, betogen dat hun oeroude cultuur hierdoor gevaar loopt. De kariboes, de voornaamste dieren waar de Innu van leven, raken door het kabaal van streek.

In september 1988 leek Mulroney een nieuw tijdperk in te luiden toen hij in de barre Noordwestelijke Gebieden een verdrag tekende dat 39.000 Eskimo's en Indianen een gebied ter grootte van Texas in bezit gaf. Zij kregen ook zeggenschap over de grondstoffen in het reusachtige stuk land.

Maar tot ongenoegen van de Indianen elders in het land is het hierbij gebleven. Ze willen eindelijk af van de volledige afhankelijkheid van de politici waar ze zich in het geheel niet mee identificeren. Ze vinden het tijd dat ze over hun eigen lot kunnen beslissen.