EUROPESE LANDBOUW HOUDT HET BEEN STIJF

EG-commissaris MacSharry: in Houston geen enkele concessie gedaanEven leek het erop dat de wereldleiders vorige week op de industriele top in Houston een compromis hadden gesloten over het afschaffen van de landbouwsubsidies. Maar Ray MacSharry, landbouwcommissaris in Brussel, helpt dat misverstand snel uit de wereld. De EG heeft geen enkele concessie gedaan en ze zal ook niet van standpunt veranderen.

SELF MADE MAN UIT IERLAND

Landbouwcommissaris Ray MacSharry is het prototype van een self made man die ondanks grote tegenslagen een toppositie heeft weten te bereiken. Hij werd in 1938 geboren als zoon van een veehandelaar uit het arme, in het westen van Ierland gelegen Sligo. In 1967 trad hij toe tot de Fianna Fail partij, de meest nationalistische van de drie grote Ierse partijen, waarvan premier Charles Haughey de leider is.

Voor die datum was MacSharry's pad niet over rozen gegaan: de middelbare school heeft hij niet afgemaakt, een transportbedrijf dat hij op poten had gezet ging failliet. In de politiek ging het hem beter af: al snel werd hij verkozen in het parlement. Maar MacSharry moest tot 1977 wachten voordat hij in de regering kwam, als staatssecretaris van financien.

Na een korte tijd als minister van landbouw te hebben gewerkt, beleefde MacSharry zijn gloriedagen als minister van financien vanaf 1982. In die tijd wist hij met straffe hand bezuinigingen door te voeren, waar veel moed voor nodig was en die hem desondanks niet zijn populariteit kostten.

Behalve gouverneur van de Europese Investeringsbank is MacSharry ook lid geweest van het Europees Parlement. Na een nieuwe periode als minister van financien trad hij in januari 1989 toe tot de Europese Commissie, vooral, naar kwade tongen beweren, omdat de financiele beloning in Brussel hem beter uitkomt dan die in Dublin.

MacSharry heeft er veel belang bij goed over te komen in de publiciteit: zijn aspiraties zijn minder Europees dan Iers. Algemeen wordt de Commissaris met het uiterlijk van een frisse boerenzoon dan ook beschouwd als waarschijnlijke opvolger van Haughey, wiens gezondheid zeer te wensen overlaat.

De Europese Gemeenschap is niet van plan om bij de Gatt- onderhandelingenook maar enige verandering te brengen in haar standpunt over landbouwsubsidies. Vorige week deed de EG geen enkele concessie tegenover de Verenigde Staten bij de economische topconferentie van de zeven grote geindustrialiseerde landen in Houston. Het besluit om de landbouwbesprekingen voort te zetten bij de Gatt-onderhandelingen over liberalisatie van de wereldhandel werd wat betreft de EG niet genomen op basis van een compromis. De EG heeft in Houston niet anders gedaan dan haar reeds bekende mening herhalen. De Europese commissaris voor landbouw, de Ier Ray MacSharry, zegt dat met een uitdagende zelfverzekerdheid.

'Houston was geen onderhandelingsbijeenkomst. We hebben uitsluitend de positie nog eens bevestigd die de Gemeenschap al anderhalf jaar inneemt. Er werd alleen herhaald wat bij de tussentijdse evaluatie van de Uruguay-ronde over liberalisatie van de wereldhandel is vastgesteld, namelijk dat alle partijen het eens waren over substantiele progressieve vermindering van steun aan de landbouw.

'De Amerikanen begonnen na die tussentijdse evaluatie van december 1988 in Montreal nog eens over afschaffing van alle handelsbelemmerende maatregelen. Daarvoor kregen ze geen steun. Vervolgens gingen ze over op de exportsubsidies voor landbouwprodukten, die ze afgeschaft wilden zien. Daarbij hebben we ook niet toegegeven. Onze benadering is altijd geweest en zal altijd blijven dat door vermindering van de steun aan de landbouw binnen de Gemeenschap de EG-marktprijs in de richting van die van de wereldmarkt zakt, en dat daardoor bij export met minder subsidie kan worden volstaan.'

Wilt u dus het risico lopen dat de Gatt-onderhandelingen over liberalisatie van de wereldhandel, die in december moeten worden afgesloten, geheel vastlopen omdat de EG niet verder tegemoet wil komen aan de Amerikaanse eis om de steun aan de landbouw stop te zetten?

'Nee, dat risico neem ik niet. We hebben de afgelopen jaren veel tijd verloren met discussies over zaken die niet relevant zijn. Het belangrijke is dat voor de eerste keer de landbouw onder de discipline gebracht wordt van de Gatt-overeenkomst over tarieven en handel. Andere sectoren vallen al vele jaren onder de regels van de Gatt.

Voor de landbouw wordt traditioneel een bijzonder beleid gevoerd. Wij aanvaarden vermindering, maar geen beeindiging van steun aan de landbouw. Dat geldt voor alle steunmaatregelen, ook voor onze exportsubsidies. Wij staan klaar om te onderhandelen en willen graag dat anderen daar ook mee beginnen, liever dan dat ze praten over zaken die onmogelijk uitvoerbaar zijn, zoals afschaffing van alle steun aan de landbouw.'

Er wordt gezegd dat u nogal meningsverschillen heeft met de Commissaris voor buitenlandse betrekkingen en handelspolitiek, de Nederlander Frans Andriessen, die zich in eerste instantie met de Gatt bezighoudt.

'Alles wat ik kan zeggen is dat wij beiden dezelfde politiek uitvoeren die door de hele Commissie is goedgekeurd. Deze politiek is nog enkele weken geleden herbevestigd door de Europese ministers van buitenlandse zaken en door de ministers van landbouw. Wat die politiek betreft is er tussen ons geen verschil.' Waarom gelden in de landbouw niet gewoon de economische wetten? Het lijkt alsof u met uw steun meer sociale dan landbouwpolitiek bedrijft. 'Dit is traditionele politiek van alle democratische landen. Bij afschaffing van de exportsubsidies zouden drie a vier miljoen Europese boeren in moeilijkheden komen. Dat zouden we alleen kunnen voorkomen door vijf tot zeven miljard Ecu (11,5 tot zestien miljard gulden) meer uit te geven om de overschotten aan produkten van deze boeren te laten vernietigen.

Geen van beide consequenties is politiek haalbaar. 'De Europese boerderijen hebben een gemiddelde omvang van 13 hectare. Die Amerikaanse boeren hebben gemiddeld 197 hectare. Je kunt voor zulke uiteenlopende typen bedrijven niet een gelijk beleid hanteren. Bovendien zijn er verschillen tussen Europa en de Verenigde Staten wat betreft klimaat en transportcondities. En je kunt geen vergelijking maken tussen twaalf democratisch gekozen regeringen in de EG en een regering in de Verenigde Staten. Wat Amerikanen met een beslissing kunnen doen, daarvoor hebben wij de goedkeuring van twaalf regeringen nodig. Het beleid dat wij bij de Gatt-onderhandelingen voeren is dan ook niet alleen een zaak van de Europese Commissie, maar berust op een mandaat van de regeringen en het Europese parlement.' Maar dat beleid gaat geen stap in de richting van de door de Amerikaanse president Bush gewenste volledige liberalisatie van landbouwprodukten. 'Nog maar drie maanden geleden zei Bush zelf in een interview dat dat een 'utopische' visie was. Hij kent ook de werkelijkheid. Hij kan ook niet alle hulp aan de Amerikaanse landbouw stopzetten, zoals hij zou willen. Hij kan het Congres nu zelfs niet zover krijgen om in te stemmen met geplande besparingen van anderhalf miljard dollar.

'De Verenigde Staten geven in feite twee-en-een-half keer meer steun per boer dan de EG. Maar de heer Bush praat daar niet over. De Amerikanen willen de EG zover krijgen dat ze exportsubsidies vermindert en haar op die manier van de wereldmarkt af dringen. De VS zouden in staat zijn hun produkten op de wereldmarkt af te zetten zonder hun huidige exportsteun, omdat de Europese produkten zonder subsidie duurder worden. Ik denk dat het hierom gaat. In het oog van de wereld echter is de EG nu de enige die exportsubsidies geeft.'

Als de EG en de VS beide met alle landbouwsteun stoppen, zijn ze dan niet even sterk?

'Dan zouden ze beide dezelfde problemen hebben. We moeten doorgaan met herstructurering. Kijk naar wat we al bereikt hebben sinds het begin van de Uruguay-ronde in september 1986. Toen waren er in de interventie bergen van een miljoen ton boter, een miljoen ton melkpoeder en 800.000 ton rundvlees. Wat is daar nu van over? 150.000 ton boter, 200.000 ton melkpoeder en 150.000 ton rundvlees. Dat is een belangrijke vooruitgang. In de zuivelsector slachtten we 4,5 miljoen koeien. Dat vlees moesten we op de wereldmarkt kwijt met behulp van exportsubsidies. Daarom hebben we nu geen miljoen ton rundvlees meer in de interventie. In die tijd zijn landen als Amerika, Australie en Canada in dat gat gesprongen.

Wij hebben een bijdrage geleverd, en dat zullen we blijven doen. 'De gevolgen van een Gatt-overeenkomst zullen zonder twijfel zwaar zijn. Bij een voortgaande vermindering van steun kan geen sprake meer zijn van prijsstijgingen. Zo simpel is dat. We hebben al twee jaar geen prijsverhoging gehad, we willen ons verplichten tot nog eens drie of vijf jaar. Dat moeten de mensen zich realiseren, in plaats van de kant van de Amerikanen te kiezen. Volledige afschaffing van de steun is politiek niet mogelijk.'

U sprak over een traditie van landbouwpolitiek. Die hebben ze in Oost-Europa ook, maar daar wil men nu op markteconomie overstappen. 'Wat wij met de hervormingen in de EG willen, brengt ons ook dichter bij marktbeleid. Maar uitsluitende afhankelijkheid van de markt is met landbouw niet mogelijk. Niemand wil de beslissing nemen om enkele miljoenen boeren naar de steun te sturen als dat voorkomen kan worden. Het kan voorkomen worden, omdat boeren een belangrijke bijdrage aan de samenleving leveren. Ze produceren voedsel en ze leveren een bijdrage aan de economie van plattelandsgebieden. Die zaken kun je niet in geld uitdrukken. Als je de boeren uit die gebieden haalt, moet je ze in steden onderbrengen waar vervolgens problemen ontstaan.'

De leegloop van het platteland is toch al tientallen jaren aan de gang?

'Het aantal arbeidskrachten in de landbouw is teruggelopen. Maar nu riskeer je volledige ontvolking van gebieden, dat is wat anders. Ontvolking kunnen we niet toestaan. Wij komen binnenkort met voorstellen voor inkomenssteun voor boeren in deze gebieden omdat ze een rol vervullen bij de bescherming van het milieu.'

Die rol is niet altijd positief, ze kunnen het milieu nogal vervuilen. Kijk naar de Nederlandse varkensfokkers. 'Een mestprobleem krijg je als je te efficient wordt. Men heeft niet gekeken naar de gevolgen die dat heeft. In Nederland realiseert men zich dat er iets gedaan moet worden aan de schade als gevolg van mest en overmatig gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen. We hebben geen bezwaar tegen overheidshulp bij bestrijding van die vervuiling, maar we willen niet dat dit ontaardt in permanente subsidies. We handhaven te allen tijde het uitgangspunt dat de vervuiler betaalt.'

Wordt dat principe niet veel meer bij de industrie toegepast dan bij de landbouw?

'Als een boer, die nog steeds een redelijk inkomen kan verdienen bij het gebruik van minder schadelijke middelen, doorgaat met vervuilen, dan moet hij betalen. In de Ierse pers zie ik dagelijks berichten over boeren die worden vervolgd wegens vervuiling van rivieren en meren. Zij krijgen hoge boetes. En terecht.'

Ondanks het feit dat u boeren inkomenssteun wilt geven, voorkomt u problemen met hen niet. Als u bij voorbeeld aan uw graanbeleid vasthoudt, riskeert u dan geen nieuwe demonstraties van Nederlandse en Duitse graanboeren?

'Ik hoop van niet. Onze beloften in het kader van de Gatt-onderhandelingen hebben gevolgen voor Europese graanproducenten. We moeten in staat zijn om de aanleiding tot de demonstraties, de lage prijzen tengevolge van de overschrijding van de maximaal toegestane graanproduktie van 160 miljoen ton, weg te nemen. We gaan niet onder druk van demonstraties het systeem van stabilisatoren (automatische prijsverlaging bij overschrijding van de produktiedrempel - red.) heroverwegen. Wij willen wel dat de regeling wordt verbeterd om door middel van braaklegging van grond de produktie te verminderen. Maar we hebben nog niet van alle landen reacties ontvangen om braaklegging door middel van hogere premies voor boeren aantrekkelijker te maken.' Is de EG met haar landbouwoverschotten bereid Oost-Europa economisch te helpen door van die landen meer landbouwprodukten af te nemen?

'We importeren al aanzienlijk uit die landen. Iedereen wil meer. Wij willen ook dat andere landen ons meer bieden, maar zij staan niet klaar om ons iets te geven. De Gemeenschap is niet de almachtige behoeder van alles en behoeft niet ieders verlangen te bevredigen. Wij willen Oost-Europa financieel helpen, ook voor verbetering van de agrarische industrie. Maar je geeft geen stokken weg waarmee je vervolgens zelf geslagen wordt. We kunnen best economische hulp geven en weigeren hun landbouwprodukten te kopen.'

Welke gevolgen krijgt de eenwording van Duitsland voor het EG-landbouwbeleid?

'Voorlopig zien we geen grote problemen. In de veeteelt-sector is Oost-Duitsland zelfvoorzienend, wat betreft graan hebben ze een paar miljoen ton tekort, maar dat kan snel gecorrigeerd worden. Er is veel herstructurering nodig. De boerderijen hebben een omvang van twee- tot zesduizend hectare, dat lijkt dus op een soort industriele structuur. De boer werkt vijf dagen per week, van negen tot vijf uur, hij heeft drie weken vakantie, gratis lunch, enzovoorts. Er is een onderzoek onder de boeren waarin gevraagd wordt of ze die grote bedrijven opgedeeld willen zien, maar niet meer dan tien procent is bereid om over te stappen op prive-landbouw. 'Het staat dus te bezien hoe dat zal uitpakken. We zullen waarschijnlijk wel overschotten van boter krijgen, vanaf 1 januari, want de botermarkt is tamelijk gedeprimeerd in de wereld en er is een verschuiving aan de gang van boter naar vervangende smeersels.'