Sovjet-Unie geeft bezwaar op tijdens bezoek van Kohl aan Gorbatsjov; Verenigd Duitsland mag Navo-lid zijn

ZJELESNOVODSK, 17 juli De Sovjet-Unie heeft haar bezwaar tegen een NAVO-lidmaatschap van het verenigde Duitsland opgegeven. Na zijn eenwording kan Duitsland eind dit jaar 'in volledige soevereiniteit' zelf beslissen of het lid van de NAVO wil zijn of blijven.

Binnen een overgangstijd van drie tot vier jaar vertrekken alle Sovjet-troepen (480.000 man) uit de huidige DDR. Duitsland brengt zijn totale troepensterkte in een zelfde periode terug tot 370.000 man. Dit hebben president Gorbatsjov en bondskanselier Kohl afgesproken tijdens het tweedaagse werkbezoek van de kanselier aan de Sovjet-Unie. Helmut Kohl heeft Gorbatsjov duidelijk gemaakt dat zijn regering het Duitse NAVO-lidmaatschap wil en ervan uitgaat dat de regering van de DDR daar net zo over denkt. Kohl noemde de overeenkomst 'een doorbraak' en 'een uniek hoogtepunt in de Sovjet-Duitse betrekkingen'.

Dat deed hij op een persconferentie met Michail Gorbatsjov, gisteren in de Zuidrussische provinciestad Zjelesnovodsk.

Kohl gaf het bereikte resultaat mede namens Gorbatsjov weer in een verklaring, waarop gisteravond al direct instemmend is gereageerd in Londen, Parijs en Washington. President Bush prees Kohl als staatsman en noemde het Duitse NAVO-lidmaatschap een bijdrage tot de Europese stabiliteit. Waardering kreeg Kohl ook van de oppositionele Westduitse kandidaat-kanselier Oskar Lafontaine. Diens buitenland-specialist Horst Ehmke noemde het akkoord van Sjelesnovodsk 'een verlaat gevolg van de 'Ostpolitik'' van de vroegere SPD-kanselier Willy Brandt. De Oostduitse minister van buitenlandse zaken, Markus Meckel heeft het resultaat van de besprekingen van Kohl en Gorbatsjov vandaag gekwalificeerd als 'beslissende stap naar de oplossing van de problemen die verband houden met de Duitse vereniging'.

Kohl heeft vandaag de Oostduitse premier De Maiziere telefonisch van zijn gesprekken met Gorbatsjov op de hoogte gebracht. De Poolse regering heeft vandaag haar 'voldoening' uitgesproken over de groene licht dat de Sovjet-Unie heeft gegeven voor een NAVO-lidmaatschap van het verenigde Duitsland, een principe dat Warschau 'altijd heeft aanvaard', aldus een officiele bekendmaking.

Minister Van den Broek (buitenlandse zaken) zei gisteren meer verheugd dan verrast te zijn over het besluit van de Sovjet-Unie om in te stemmen met het NAVO-lidmaatschap. Volgens de bewindsman was tijdens de recente NAVO-top in Londen de sleutel aan Moskou aangereikt het verzet op dit punt op te geven.

Gorbatsjov en Kohl waren zondagmorgen hun overleg in Moskou begonnen. Zij hadden dat zondagmiddag en maandag voortgezet in een regerings-gastenverblijf in de bergen van de noordelijke Kaukasus, nabij de Zwarte Zee en de grens met de republiek Georgie.

Pag.9: Hoofdartikel

In Gorbatsjovs geboortestreek hadden de kanselier en de president twintig uur met elkaar gesproken, soms tijdens wandelingen met Raisa Gorbatsjova en hun gevolg door de natuur. Van slapen was weinig gekomen. Sovjet-premier Ryzjkov en de wederzijdse ministers van financien en van buitenlandse zaken werkten de gemaakte beginselafspraken uit.

In de verklaring van Gorbatsjov en Kohl heet het dat het verenigde Duitsland de Bondsrepubliek, de DDR en Berlijn zal omvatten. Midden volgend jaar moeten de Sovjet-Unie en Duitsland in een veelomvattend verdrag hun betrekkingen hebben geregeld. Dat verdrag moet de politieke relatie en terreinen van veiligheid, cultuur en techniek maar bijvoorbeeld ook uitwisselingsprogramma's voor jongeren omvatten.

Met zijn eenheid krijgt Duitsland direct volledige soevereiniteit en vervallen de bestaande rechten van de Grote Vier uit de Tweede Wereldoorlog. De kosten van repatriering van de Sovjet-eenheden uit de huidige DDR worden gedeeld; ook daarover wordt in 1991 een bilateraal verdrag gesloten. Of die kostendeling ook Westduitse hulp bij de huisvesting van Sovjet-militairen in eigen land zal inhouden is niet meegedeeld. Wel verluidt in Kohls omgeving dat met Moskou behalve een krediet van aanvankelijk omstreeks 1,25 miljard D-mark per jaar ook zal worden gesproken over het gevolg voor de koopkracht van de komst van de D-mark in de DDR voor de Sovjet-militairen (en hun families). Kohl kondigde aan dat de soevereine staat Duitsland straks de Westelijke geallieerden zal vragen om militair in Berlijn aanwezig te blijven zolang er nog Sovjet-troepen in (Oost-)Duitsland zijn. Zolang zullen er op het huidige DDR-gebied geen NAVO-troepen worden gelegerd, wel Duitse territoriale eenheden. Daarna, uiterlijk eind 1994, is Duitsland vrij in de keus waar binnen zijn grenzen welke militaire eenheden zullen worden gelegerd, zei Kohl. Gorbatsjov zei na de onderhandelingen van dit weekeinde te verwachten dat na 1994 geen NAVO-kernwapens of niet-Duitse troepen op het grondgebied van de huidige DDR worden gelegerd.

Het verenigde Duitsland zal verklaren af te zien van het maken, bezitten of gebruiken van atomaire, biologische en chemische wapens, aldus Kohl. Zijn regering streeft ernaar om zich samen met de Oostduitse regering komende herfst al te verplichten om de toekomstige totale Duitse troepensterkte te beperken tot 370.000 man (nu circa 650.000, waarvan 480.000 in de Bondsrepubliek). Bonn en Oost-Berlijn zouden daarvoor een beginselverklaring moeten afgeven in Wenen. Daar onderhandelen NAVO en Warschaupact thans over troepenbeperking van de VS en de Sovjet-Unie tot elk 195.000 in Centraal-Europa (CFE-1). Direct na een akkoord daarover, in september/oktober, moeten in vervolgonderhandelingen (CFE-1bis) de troepen van andere staten van NAVO en Warschaupact aan bod komen. 'Juist onze generatie', zei Kohl (60) mede namens Gorbatsjov (59), 'heeft bij de historische veranderingen in de Sovjet-Unie, Duitsland en Europa een bijzondere verantwoordelijkheid.'

'Wij hebben een unieke kans om de toekomst van ons continent vorm te geven. Wij zien dit beiden als een uitdaging die wij in het belang van onze kleinkinderen moeten beantwoorden. Ons doel is om de Sovjet-Duitse betrekkingen een stabiele basis te geven, onze houding berekenbaar te maken en het wederzijdse vertrouwen te vergroten.' Gorbatsjov viel Kohl daarin bij. Het nu bereikte akkoord is mede bereikt dank zij de uitgestoken hand van de recente topconferenties van de Europese Gemeenschap (in Dublin), de NAVO-top in Londen en de economische topconferentie in Houston. Niet voor elk onderdeel van de NAVO-verklaring had hij geklapt, maar de nieuwe positie die het bondgenootschap heeft ingenomen noemde hij 'zeer goed'.

Ook de wederzijdse sympathie tussen hem en de kanselier had een rol gespeeld. 'Anders was ons akkoord niet mogelijk geweest', zei hij. Kohl en hij hadden ieder niet op alle punten hun zin gekregen, maar aan Realpolitik gedaan en elkaar aldus gevonden. De president meent dat voor de Sovjet-Unie als 'land van oude volken' nu grote economische perspectieven zijn geopend. 'We willen ingrijpende veranderingen, dat is van belang voor de hele wereld. We verlaten een internationaal tijdperk en betreden een nieuw, waarvan ik hoop dat het lang mag bestaan'. Kohl ontkende categorisch dat er voor andere Europese landen nu reden zou zijn voor vrees voor een exclusief Russisch-Duitse relatie of voor Duitse dominantie in Europa. De Duitse toekomst blijft ingebed in de NAVO en de Europese Gemeenschap, zei hij met nadruk. Er is, zei Kohl, historisch noch feitelijk enige reden voor Rapallo-speculaties (naar de Italiaanse badplaats waar in de jaren twintig over een speciale relatie tussen de Sovjet-Unie en Duitsland is gesproken). De kanselier, die het met veel Westduitse media maar matig kan vinden, zei daarover: 'als sommige commentatoren of een enkele Britse minister toch zulke kritiek hebben, zitten zij ernaast'.