Helmut Kohl vriend en hefboom van Michail Gorbatsjov

ZJELESNOVODSK, 17 juli Het leek toch al nauwelijks op te kunnen voor kanselier Helmut Kohl voor hij zaterdag op bezoek ging bij president Michail Gorbatsjov. Sinds een paar maanden heeft zijn coalitie weer een redelijke meerderheid in de opiniepeilingen, sinds een paar weken ligt hij persoonlijk ook voor op zijn uitdager Oskar Lafontaine, de kandidaat-kanselier van de SPD. Een Britse minister mag dan wegens herleefde Angst hebben gezegd wat wel meer Britten denken, en wat sommigen op het continent ook denken. Maar de Westduitse partners in NAVO en EG hebben zich overigens toch in een paar maanden tijd hartelijk dan wel onder druk der omstandigheden geschikt naar het Duitse verenigingsspoorboek. Bonn blijft trouwens alsof traditionele rollen zijn omgekeerd nogal onverstoorbaar onder Albions opwinding.

De economie van de Bondsrepubliek blijft zich als een langdurig sprookje ontwikkelen, aanvankelijke internationale scepsis over de Duitse monetaire unie is veranderd in respect. De topconferenties van de EG (Dublin), de NAVO (Londen) en de zeven grootste industriestaten (Houston) waren uit Kohls gezichtshoek alle drie een succes.

Maar nu, na het grote succes van zijn tweedaagse werkbezoek aan de Sovjet-Unie, wat moet hem nu nog gebeuren? Er is geen sprake meer van de ontkoppeling van de interne en de externe aspecten van de Duitse eenheid, die minister Sjevardnadze nog in april voorstelde. Integendeel, Kohl heeft de Duitse eenheid, inclusief directe en volledige soevereiniteit en dus desgewenst het NAVO-lidmaatschap, gisteren met een strik erom van Michail Gorbatsjov mee naar huis gekregen. De DDR-regering hoort dat nog wel, van Bonn bijvoorbeeld. De Sovjet-president deed de afgelopen dagen weinig moeite om te verbergen dat hij vindt dat de mislukte boeren- en arbeidersstaat van gisteren is.

Kohl prees zijn ministers Waigel (financien, voorzitter CSU) en Genscher (buitenlandse zaken en materieel de vlaggedrager van de FDP) en al die andere nuttige 'medewerkers' voor hun goede hulp. Dat zal de ministers een beetje zeer hebben gedaan. Zoals hij Waigel eerder al eens bezeerde door hem op zijn eigen vakgebied te 'overrulen' (inzake de Duitse monetaire unie), fungeerde zijn compliment aan Genscher gisteren enigszins als een demonstratie dat de chef zelf graag de mooiste bloemen in het buitenland plukt.

Beste vriend

Sinds gisteren weet Kohl zich door de Sovjet-president bevestigd als diens beste buitenlandse vriend sinds Ronald Reagan. Zondag, op weg van Moskou naar Gorbatsjovs Zuidrussische geboortestreek, liet de president zelfs even zijn helikopter op een korenveld landen. En wel om samen met Gjelmoet Koohle (zo klinkt het in niet-slavistische oren) even 'ongedwongen' te praten met een paar boeren. En samen een rondje op een landbouwtractor te rijden, zoals de scholier en hulplandbouwer Gorbatsjov het in de late jaren veertig deed.

De in Duitse landstreken populaire Gorbatsjov kan de rest van dit jaar nu ook makkelijk mee als Kohls bondgenoot op verkiezingspad. Het gaat niet alleen om de nu weggenomen NAVO-barriere. Een paar weken geleden vroeg zijn minister Sjevardnadze nog om een toekomstig Duits leger van maximaal 200.000 tot 250.000 man. De SPD in Oost- en West-Duitsland en de regering van de DDR bepleitten 300.000. Sinds gisteren zijn Gorbatsjov en Kohl het eens over 370.000. De SPD in Bonn vindt dat de Bondsrepubliek de Sovjet-Unie eigenlijk meer financiele en economische hulp had moeten aanbieden dan Kohl heeft gedaan met enkele ontwerp-samenwerkingsovereenkomsten en een recent bankkrediet met overheidsgarantie van 5 miljard mark. Zij vond ook de verklaring van de NAVO-top eigenlijk niet ver genoeg gaan. Nu Gorbatsjov zelf op beide punten zo positief reageert, ja er zelfs mee een reden in zag om nu al zijn ongedachte zaken met Kohl te doen, is zulke kritiek eigenlijk onbruikbaar geworden.

Belangen

Zit er nog iets anders achter die wel heel plotselinge, nogal ostentatieve vriendschap tussen de generatiegenoten Kohl en Gorbatsjov? Iets van wederzijds belang dat op zichzelf niet nog in strijd hoeft te zijn met vriendschap? Zelfs niet met vriendschap die, zoals gisteren op hun persconferentie, wel vijf, zes keer zo hevig wordt gememoreerd dat de luisteraar zich bijna voyeur voelt? Natuurlijk is er zo'n wederzijds belang op korte termijn. De regeringsleiders ontkennen het, maar dat de rijke Bondsrepubliek die voor de Duitse eenheid van de arme Sovjet-Unie groen licht wil krijgen niet alleen hoopt op goede zaken wegens wederzijdse genegenheid ligt voor de hand. Er is waarschijnlijk nog een heel andere overweging die de president van de Sovjet-Unie bezielt. De internationaal-politieke slag gaat vooral om Duitsland. Moskou kan de Duitse eenheid niet verhinderen of haar alsnog op gewenste maat snijden, pogingen daartoe zouden intussen zelfs contraproduktief kunnen werken. Bovendien: niet alleen kan juist het verenigde Duitsland de ernstig onttakelde Sovjet-Unie goed helpen, maar ook geldt dat andere Westerse staten daarin de Duitsers op den duur niet alleen hun gang kunnen laten gaan.

Een van die twee vrienden die de afgelopen dagen in zuidelijk Rusland als generatiegenoten en liefhebbers van de natuur de toekomst van hun betrekkingen, van hun landen en van Europa bespraken, liep misschien ook te schaken. Niet alleen tegen zijn gast, maar ook enigszins met zijn gast. Speltheorie: Als december 1990 de Duitse eenheid een feit is, komen Duitslands grimlachende Westerse vrienden voor een keuzeprobleem te staan. Dit: zullen we de Sovjet-Unie bij haar gigantische, op korte termijn eigenlijk onoplosbare moeilijkheden maar overwegend door de Duitsers laten helpen, met alle politieke bezwaren daarvan? Of zullen we dan toch maar liever meehelpen ondanks alle financieel-economische bezwaren? Zo is Kohl behalve succesman ook een beetje Moskous hefboom in een dilemma voor het Westen.